Continue reading “คำศัพท์สิ่งแวดล้อม R-Z” »

Continue reading “คำศัพท์สิ่งแวดล้อม I-Q” »

Continue reading “คำศัพท์สิ่งแวดล้อม D-H” »

Continue reading “คำศัพท์สิ่งแวดล้อม A-C” »

นายมโนพัศ หัวเมืองแก้ว อธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช ได้รับรายงานจากนายศักดิ์ชัย จงกิจวิวัฒน์ ผอ.ส่วนควบคุมไฟป่า สำนักป้องกัน ปราบปรามและควบคุมไฟป่า เมื่อวันที่ 2 มกราคมว่า ตามที่กรมอุทยานแห่งชาติฯ มียุทธศาสตร์ มาตรการแก้ปัญหาไฟป่าและหมอกควัน ปี 2556 พื้นที่ที่มีความสำคัญพิเศษ จึงได้มีการจัดตั้งกองอำนวยการควบคุมไฟป่า Continue reading “อุทยานฯตั้ง “กองอำนวยการควบคุมไฟป่า”” »

ขณะ นี้กรมโรงงานอุตสาหกรรม กับ การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.) นำร่องนิคมอุตสาหกรรมสีเขียว หรือ นิคมอุตสาหกรรมเชิงนิเวศในหลายพื้นที่ อาทิ นิคมฯ มาบตาพุด บางปู อิสเทิร์นซีบอร์ด และอมตะ เป็นต้น เพื่อส่งเสริมให้เป็นนิคมอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ รวมถึงโรงงานที่อยู่ภายนอกนิคมฯ ที่ผ่านมายังมีความเห็นที่แตกต่างกันในส่วนของอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ โดยที่ภาครัฐอย่างกระทรวงอุตสาหกรรม วิฑูรย์ สิมะโชคดี ปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม บอกว่า อุตสาหกรรมเชิงนิเวศนั้น หมายถึงการพัฒนาอย่างสมดุลโดยคำนึงถึงเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม หากพูดถึงนิคมอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ (Eco-Town) ก็คือโรงงานและชุมชนต้องอยู่ร่วมกันได้ ส่วน Eco Industrial Estate นั้น เอกชนที่เป็นเจ้าของพื้นที่สามารถดำเนินการไปได้เลย ขณะที่ Eco-Town เป็นเรื่องที่รัฐต้องมีบทบาท

วิฑูรย์ สิมะโชคดี “หากไปกำหนด ว่า อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ต้องหมายถึงการใช้วัตถุดิบจากธรรมชาติ หรือกระบวนการผลิตที่ไม่ปล่อยของเสียเลยหรือ Zero Waste นั้นก็จะทำให้นิคมฯ หรือโรงงานเก่าไม่สามารถพัฒนาไปสู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศได้เลย แต่หากนิคมฯหรือโรงงานใดทำได้ถึงขั้นนั้น ยิ่งเป็นเรื่องที่ดี”

สุกฤตย์ สุรบถโสภณ สอดคล้องกับฝั่งฟากผู้ประกอบการอุตสาหกรรม สุกฤตย์ สุรบถโสภณ รองกรรมการผู้จัดการใหญ่หน่วยธุรกิจปิโตรเคมีและการกลั่น บริษัท ปตท.จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า ไม่ว่านักลงทุนจะไปลงทุนที่ใดก็ตามจะต้องยึดแนวทางอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ เพื่อให้อุตสาหกรรมก่อผลกระทบต่อชุมชนน้อยที่สุด แนวทางของอุตสาหกรรมเชิงนิเวศต้องทำให้ปฏิบัติได้จริง หมายถึงเป็นที่ตั้งของโรงงานที่มีกระบวนการผลิตที่มิตรกับสิ่งแวดล้อม และลดใช้พลังงานสูงสุด ทั้งปล่อยมลพิษออกมาให้น้อยที่สุด ที่สำคัญ คือใช้ทรัพยากรน้อยที่สุด ส่วนจะให้ถึงขั้นเป็น Zero Waste นั้น อาจจะเป็นเรื่องยาก ทำนองเดียวกัน เจริญชัย ประเทืองสุขศรี กรรมการผู้ จัดการ บริษัท อาร์ไอแอล 1996 จำกัด ในเอสซีจี เคมิคอลส์ ซึ่งเป็นนิคมฯในเขตมาบตาพุด กล่าวว่า การทำให้เป็นอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ หมายถึงเป็นอุตสาหกรรมที่ดูแลพื้นที่สีเขียว และใช้ทรัพยากรให้เกิดประโยชน์สูงสุด และนำกลับมาใช้ใหม่ อย่างในส่วนของโรงงานอุตสาหกรรมในมาบตาพุดที่ตั้งไปแล้วนั้นทางผู้ ประกอบการก็พยายามปรับปรุงและดูแลสิ่งแวดล้อมอย่างใกล้ชิด ทั้งการลดมลพิษ และการปลูกต้นไม้

สะท้อนความไม่ลงตัวระหว่างโรงงานกับชุมชน แต่กลุ่มชาวบ้านยังค้างคาใจ อาทิ ยุภา ประทุมชาติ แกนนำ ชาวบ้าน อ.บ้านค่าย จ.ระยอง กังวลกับแนวทางนิคมฯอุตสาหกรรมเชิงนิเวศเนื่องจากกำลังมีนิคมฯ ในรูปแบบนี้เกิดนำร่องที่ อ.บ้านค่าย เธอบอกว่า พื้นที่เกือบทั้งหมดใน อ.บ้านค่ายเป็นพื้นที่เกษตรกรรมและชาวบ้านที่นี้ก็เป็นเกษตรกรรม เพราะสภาพภูมิประเทศเอื้ออำนวยแต่ระยะหลัง อ.บ้านค่ายก็หนีไม่พ้นการรุกคืบของอุตสาหกรรม โดยบริษัท ไออาร์พีซี จำกัด(มหาชน) กำลังจะก่อสร้างนิคมฯเชิงนิเวศ และมาบอกกับชาวบ้านว่า จะเกิดนิคมฯสีเขียว ของบริษัท ซึ่งที่ตั้งของนิคมฯอยู่กลางพื้นที่สีเขียวตามธรรมชาติ “ที่เรากังวล คือ อ.บ้านค่าย มีลำคลองใหญ่ไหลผ่านกลางพื้นที่เป็นเส้นเลือดสำคัญหล่อเลี้ยงชาวระยองที่ อยู่โดยรอบ โดยคนบ้านค่ายทั้งอำเภอก็บริโภคน้ำจากคลองนี้ และคลองนี้ก็ไหลลงทะเลที่อำเภอเมืองระยอง ซึ่งที่ผ่านมาก็มีโรงงานปล่อยน้ำเสียลงคลองแห่งนี้มาตลอด นี่คือผลเสียที่ชาวบ้านได้รับ” ยุภา กล่าว

พร้อมบอกว่า “รัฐและผู้ลงทุนควรจะมาถามชาวบ้าน ว่าอยากได้ความเจริญหรือไม่ ไม่ใช่มายัดเยียดให้เหมือนที่ผ่านมา และ คำถามของชาวบ้านก็คือ สีเขียวที่เกิดจากอุตสาหกรรมมันจะดีกว่าสีเขียวที่มีอยู่ตามธรรมชาติได้ อย่างไร และอยากถามว่าใครได้รับประโยชน์จากสีที่อ้างว่าเป็นสีเขียวแบบใหม่” ข้อสงสัยของคนในพื้นที่ คือ จังหวัดระยองเป็นพื้นที่เกษตรกรรม แต่ทำไมระยองยังคงเป็นพื้นที่ลงทุนอุตสาหกรรมหลัก จนปัจจุบันพื้นที่เกินครึ่งเป็นที่ตั้งของโรงงานอุตสาหกรรม และ นิคมฯ กำลังรุกคืบเข้าไปในทุกๆ เขตของจังหวัดนี้ รวมทั้งในพื้นที่ เรือก สวน ไร่ นา ตอนนี้พื้นที่สีเขียวของระยองที่แท้จริง ถูกนิคมและแรงงานเข้าไปรุกล้ำโดยไม่เคยมีใครฟังเสียงร้องของของชาวบ้านที่มา อยู่ดั้งเดิมซึ่งต้องการชีวิตความเป็นอยู่ท่ามกลางสีเขียวตามธรรมชาติ เพราะเราไม่ต้องการเป็นแบบมาบตาพุด นับเป็นอีกกรณีศึกษาเพื่อที่ทุกฝ่ายเกี่ยวข้องต้องหาข้อยุติเพื่อให้ นิคมฯสีเขียว ไม่ก่อผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมและชุมชนที่เป็นอยู่เดิมมากเกินไป

วีรพงศ์ ไชยเพิ่ม ผู้ว่าการการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย หรือ กนอ. ตอนที่ร่วมลงนามบันทึกความร่วมมือโครงการพัฒนาต้นแบบอุตสาหกรรมเชิงนิเวศใน พื้นที่นิคมอุตสาหกรรมเอเซีย กับ ไพรินทร์ ชูโชติถาวร ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร และกรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท ปตท.จำกัด (มหาชน) นับเป็นนิคมฯ แห่งที่ 12 ที่ กนอ.ดำเนินการยกระดับเข้าสู่การเป็นเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ กนอ. เดินหน้าพัฒนา “ต้นแบบอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ” แผนการยกระดับอุตสาหกรรมทั่วประเทศ ให้เป็นเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศทั้งหมด ของการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.) ในระยะแรกปี 2553-2557 จะเร่งดำเนินการให้ได้ 15 นิคม จากนั้นจะพัฒนาทุกนิคมให้เข้าสู่เมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศภายในปี 2562 ล่าสุด กนอ. ได้ร่วมลงนามบันทึกความร่วมมือโครงการพัฒนาต้นแบบอุตสาหกรรมเชิงนิเวศใน พื้นที่นิคมอุตสาหกรรมเอเซีย กับ บริษัท ปตท.จำกัด (มหาชน) ซึ่งเป็นนิคมแห่งที่ 12 ในพื้นที่มาบตาพุด จ.ระยอง ที่ กนอ.ดำเนินการยกระดับเข้าสู่การเป็นเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ โดยยึดตามกรอบข้อกำหนดคุณลักษณะมาตรฐานและเกณฑ์ชี้วัด 5 มิติ ได้แก่ มิติกายภาพ เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม สังคม และบริหารจัดการ

อุตสาหกรรมเชิงเศรษฐนิเวศ (Eco-Industry) หมาย ถึง สถานประกอบการอุตสาหกรรมในระดับต่างๆ ที่มีระบบอำนวยให้หน่วยกิจกรรมต่างๆ ในองค์กรสามารถบรรลุถึงความสำเร็จอย่างยั่งยืน (sustainability) ร่วมกัน ทั้งทางด้านเศรษฐกิจ (economy) และระบบนิเวศ (ecology) โดยอาศัยการสร้างระบบความสัมพันธ์แบบพึ่งพาในเชิงวัสดุและพลังงาน และจะต้องอาศัยการผูกโยงความสัมพันธ์ระหว่างกิจการที่มีความสอดคล้องกันใน เชิงผลพลอยได้ของผลิตภัณฑ์ เป้าหมายร่วมของการดำเนินงานพัฒนานวัตกรรมในกลุ่มอุตสาหกรรมเชิง เศรษฐนิเวศ ของสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (สนช.) คือ การให้ความสำคัญกับปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมของโลก เช่นสภาวะโลกร้อนหรือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่มีสาเหตุจากปรากฏการณ์ เรือนกระจก (green house effect) และการพัฒนาอุตสาหกรรมเพื่อความยั่งยืน ที่เป็นกระแสหลักของประชาคมโลกปัจจุบัน ดังนั้น เพื่อตอบสนองเป้าหมายดังกล่าวข้างต้น จึงได้พัฒนานวัตกรรมในกลุ่มอุตสาหกรรมเชิงเศรษฐนิเวศใน 2 ด้าน ได้แก่ ด้านอุตสาหกรรมสะอาด (Clean Industry Platform) และด้านผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (Eco-Products Platform) นอกเหนือจากอุตสาหกรรมพลาสติกชีวภาพ และธุรกิจนวัตกรรมเกษตรอินทรีย์ ที่ได้ดำเนินการผลักดันจนเป็นโครงการนวัตกรรม

ข่าวสารโดย : http://www.manager.co.th

1. ความเป็นมาระเบียบว่าด้วยสารเคมีของสหภาพยุโรป (REACH)

จากข่าวผลิตภัณฑ์นมที่ไม่ได้มาตรฐานของจีน จนทำให้มีผู้เสียชีวิตในประเทศจีนหลายคน และส่งผลต่อการนำเข้าสินค้าผลิตภัณฑ์นมของประเทศต่างๆ จากประเทศจีน รวมทั้ง ทำให้หลายประเทศในโลกต่างวิตกกังวลเกี่ยวกับความปลอดภัยของสินค้านำเข้าจากต่างประเทศ ก่อให้เกิดการเพิ่มความเข้มงวดของการควบคุมคุณภาพสินค้าและบริการที่จะต้องได้มาตรฐาน และยิ่งนโยบายทางเศรษฐกิจของประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกาคนใหม่ (นายบารัค โอบาม่า) ซึ่งเน้นความมีมาตรฐานของสินค้าและบริการที่นำเข้าจากต่างประเทศด้วยแล้ว  ส่งผลให้การแข่งขันได้ในเวทีโลกต่างต้องตระหนักถึงเรื่องของคุณภาพ มาตรฐานในสินค้าและบริการเพิ่มขึ้น สำหรับมาตรฐานการค้าระหว่างประเทศมีอยู่มากมายที่มีการกำหนดขึ้นทั้งที่อยู่ในรูปความตกลงร่วมกันระหว่างประเทศ (โลก ภูมิภาค อนุภูมิภาค และทวิภาคี) หรืออยู่ในรูปของข้อกำหนด กฎ ระเบียบของประเทศใดประเทศหนึ่ง ในบทความนี้จะขอยกกรณีของมาตรฐานระหว่างประเทศที่ผู้ประกอบการจะต้องมีการเตรียมความพร้อมทั้งในเรื่องของความรู้ ความเข้าใจ และหาตัวแทน (Agent) หรือเครือข่าย (Network) ที่จะเข้ามาร่วมดำเนินการ มาตรฐานระหว่างประเทศที่ว่าคือ “REACH” หรือที่เรียกชื่อเต็มว่า ระเบียบว่าด้วยสารเคมีของสหภาพยุโรป (Registration, Evaluation, and Authorization of Chemicals)

รูปแสดง กระบวนการผลิตผลิตภัณฑ์ของใช้ ของตกแต่งจากพลาสติกรีไซเคิล

วัสดุรีไซเคิลพลาสติกที่ผ่านการขบและบดแล้ว

2. ตัวอย่างธุรกิจด้านขยะรีไซเคิลที่ประสบความสำเร็จในประเทศไทย

บริษัทวงษ์พาณิชย์ : “ขยะ” ใครว่าไร้ค่า

“ทุกสิ่งในธรรมชาติย่อมมีสิ่งที่ไร้ค่าและสิ่งที่มีคุณค่า เราจะเลือกสรรสิ่งที่มีคุณค่าและดัดแปลงสิ่งที่ไร้ค่าให้มีคุณค่า”นั่นคือ แนวคิดของ ครอบครัวคุณสมไทย วงษ์เจริญ ที่ได้ริเริ่มบริษัทวงษ์พาณิชย์ ซึ่งเป็นธุรกิจที่สามารถเปลี่ยนขยะให้เป็นทองได้อย่างแท้จริงในตอนแรกนั้นบริษัทวงษ์พาณิชย์ เริ่มมากจากการค้าขยะเพื่อรีไซเคิล โดยใช้ชื่อว่า บริษัทคัดแยกขยะเพื่อรีไซเคิลวงษ์พาณิชย์ จำกัด แต่ด้วยความสนใจในปัญหาสิ่งแวดล้อมและความต้องการที่จะสร้างงานให้กับผู้ด้อยโอกาสทางสังคม คุณสมไทย ซึ่งป็นผู้บริหารได้เล็งเห็นว่า “ขยะ” นั้นเป็นหนึ่งในปัญหาสิ่งแวดล้อมที่สำคัญที่สุดปัญหาหนึ่งในสังคมไทย และขยะซึ่งคนส่วนใหญ่ทิ้งกันอย่างไม่เห็นคุณค่านั้นก็มีคุณค่าในตัวของมันเอง

 

รูปภาพร้านรับซื้อขยะ

ด้วยแนวคิดดังกล่าว ในปี พ.ศ. 2517 คุณสมไทย จึงได้เริ่มธุรกิจรับรีไซเคิลขยะ (บริษัทวงษ์พาณิชย์ จำกัด) โดยได้ทำการประชาสัมพันธ์ไปยังชุมชนและหน่วยงานต่างๆ ทั้งองค์กรเอกชนและหน่วยงานรัฐ ในเขตจังหวัดพิษณุโลกรวมถึงพื้นที่ใกล้เคียงเพื่อแก้ปัญหาขยะล้นเมือง และการรับซื้อขยะนั้นก็ยังเป็นการสร้างรายได้ให้กับผู้คนในชุมชน จึงเรียกได้ว่าธุรกิจนั้นให้ผลทางบวกต่อชุมชนทั้งในด้านสังคมและสิ่งแวดล้อมอย่างแท้จริง นอกจากนี้ธุรกิจของบริษัทวงษ์พาณิชย์ยังเป็นศูนย์เรียนรู้ทางด้านการจัดการขยะแบบครบวงจร และอบรมการรีไซเคิลเชิงธุรกิจอีกด้วย

ในช่วงเริ่มต้นนั้น คุณสมไทยได้เริ่มธุรกิจด้วยเงินเพียง 1,000 บาท โดยใช้รถปิกอัพ 1 คัน ออกวิ่งรับซื้อขยะ ตามหมู่บ้านต่างๆ ทั้ง 9 อำเภอ ในจังหวัดพิษณุโลก ต่อมาธุรกิจของคุณสมไทยก็ได้เจริญเติบโตมากขึ้น จนกระทั้งในปี พ.ศ. 2532 บริษัทวงพาณิชย์ได้สร้างโรงงานคัดแยกขยะแบบครบวงจรของตนเองเป็นแห่งแรกบนเนื้อที่ 12 ไร่ และโรงงานของบริษัทวงษ์พาณิชย์ก็นับเป็นโรงงานคัดแยกขยะรีไซเคิลที่ทันสมัยที่สุดในประเทศไทย ณ ขณะนั้นอีกด้วย! ซึ่งตัวโรงงานนั้นสามารถรองรับขยะได้ถึง 200 ตันต่อวัน และมีพนักงานกว่า 200 คน

โรงงานคัดแยกขยะเพื่อรีไซเคิล วงษ์พาณิชย์ เป็นกิจการรีไซเคิลขยะที่ได้รับการรับรองมาตรฐานการจัดการสิ่งแวดล้อม ISO 14001 และรางวัลอุตสาหกรรมดีเด่นประเภทการบริหารอุตสาหกรรมขนาดกลางและขนาดย่อมในปี ค.ศ.2001 (พ.ศ.2544) จากผู้สร้างกระแสอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมด้วยการคัดแยกขยะรีไซเคิลให้เกิดขึ้นในระดับจังหวัดที่เมืองพิษณุโลก จนขยายเครือข่ายอย่างกว้างขวางในระดับประเทศ เป็นต้นแบบธุรกิจรีไซเคิลแก่ประเทศเพื่อนบ้านของไทย    ปัจจุบัน ดร.สมไทย วงษ์เจริญ คือเจ้าของโรงงานรีไซเคิลที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทยซึ่งตั้ง อยู่ที่จังหวัดพิษณุโลก เป็นเจ้าของธุรกิจ “เครือข่ายธุรกิจคัดแยกขยะเพื่อรีไซเคิลวงษ์พาณิชย์” ซึ่งมีสาขาทั่วประเทศไทยกว่า 500 แห่ง

 

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

1) ผลิตภัณฑ์จากพลาสติกรีไซเคิล  มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี

mis.rmutt.ac.th/sme/Details/InvestmentExamples/I052.doc

2) การรีไซเคิลพลาสติก คณะวิทยาศาสตร์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่,

physics.science.cmu.ac.th/cement/recycle-plastic2.ppt

3) ศูนย์ธุรกิจอุตสากรรม(BOC)

http://boc.dip.go.th/index.php?option=com_content&view=article&id=407&Itemid=48

4) บริษัท วงษ์พาณิชย์ จำกัด

http://www.wongpanit.com/wpnnew/

 

วีดีทัศน์ที่น่าสนใจ

1. ขยะเป็นทอง ของวงษ์วาณิชย์, http://www.youtube.com/watch?v=WI2IXTgmkos

2. อายุน้อยร้อยล้าน ตอน ปราบขยะ, http://www.youtube.com/watch?v=WqQNBDClS6o

………………………………………………………………………….

1. ธุรกิจ  SMEs : รีไซเคิลขยะวัสดุพลาสติก

1.1 ลักษณะธุรกิจ 

รีไซเคิล (Recycle) เป็นการจัดการวัสดุเหลือใช้ที่กำลังจะเป็นขยะ โดยนำไปผ่านกระบวนการแปรสภาพ โดยเฉพาะการหลอม เพื่อให้เป็นวัสดุใหม่แล้วนำกลับมาใช้ได้อีก ซึ่งวัสดุที่ผ่านการแปรสภาพนั้นอาจจะเป็นผลิตภัณฑ์เดิมหรือผลิตภัณฑ์ใหม่ก็ได้ รีไซเคิลมีความหมายต่างจาก รียูส (Reuse) ซึ่งหมายถึง การนำกลับมาใช้ใหม่โดยไม่ผ่านกระบวนการแปรสภาพใดๆ ทั้งสิ้น

ธุรกิจรีไซเคิลเริ่มมีความสำคัญ เพราะประเทศไทยมีขนาดใหญ่มีพลเมืองกว่า 63 ล้านคน ในแต่ละวันจะมีของทิ้งจากโรงงานและครัวเรือนจำนวนมาก ถ้าเรานำของเหล่านั้นมารีไซเคิล หรือซื้อมาแล้วส่งให้โรงงานรีไซเคิล ทั้งในและต่างประเทศ ก็จะทำเงินได้อย่างมาก และควรเริ่มจากพลาสติกก่อนเพราะหาง่าย    ตลาดรับซื้อเศษพลาสติกมีขนาดใหญ่มาก เนื่องจาก พลาสติกใหม่ราคากิโลกรัมละ 80-100 บาท แต่ของเก่ากิโลกรัมละ 15-20 บาทเท่านั้น ซึ่งคุณภาพเหมือนกัน ขายสินค้าได้ราคาเท่ากัน

1.2 ข้อดีและข้อจำกัดของ ธุรกิจ SMEs

ข้อดี

(1)   ผู้ประกอบการสามารถทำในสิ่งที่ตนเองชอบ ถนัด และมีวิถีชีวิตตามที่ตนเองต้องการหากมีความรู้ความสามารถในการจัดการที่ดี

(2)   การทำ ธุรกิจ SMEs ทำได้ง่าย เพราะใช้ปัจจัยในการดำเนินกิจการต่าง ๆ ไม่มาก

(3)   ผู้ประกอบการมีความเป็นอิสระ คล่องตัวในการบริหารกิจการได้อย่างทั่วถึง

(4)   การดำเนินกิจการประสบปัญหาหรือเกิดวิกฤติทางเศรษฐกิจโอกาสที่จะฟื้นตัวเกิดได้ง่ายกว่ากิจการขนาดใหญ่

(5)   การดำเนิน ธุรกิจ SMEs ทุกประเภท มีความยืดหยุ่นสูงสอดคล้องกับยุคการผลิต

ข้อจำกัด

(1)   ผู้ประกอบการธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อมส่วนใหญ่มักจะขาดความรู้ด้านการตลาดเมื่อผลิตสินค้าออกมาแล้วไม่สามารถจำหน่ายได้

(2)   ผู้ประกอบการมักขาดความรู้ในการจัดการหรือการบริหารงานที่เป็นระบบ เพราะส่วนใหญ่จะใช้ประสบการณ์จากการเรียนรู้

(3)   ธุรกิจนาดกลางและขนาดย่อมมักใช้เทคนิคการผลิตไม่ซับซ้อน เนื่องจากมีต้นทุนต่ำ

(4)   ไม่สามารถรักษาแรงงานที่มีฝีมือและมีความชำนาญงานไว้ได้ เพราะแรงงานเมื่อมีประสบการณ์มากขึ้นมักจะย้ายออกไปทำงานในสถานประกอบการที่มีขนาดใหญ่

(5)   ผู้ประกอบการมักขาดแคลนเงินทุนหรือขยายกิจการไม่ได้ เนื่องจากขาดความเชื่อถือจากสถาบันการเงิน

1.3 วัตถุดิบ
บรรดาขยะวัสดุพลาสติก (Plastic Wastes or Plastic Scraps) ที่ถูกทิ้งจากการใช้และเหลือใช้หลักๆ มีอยู่ 2 ประเภท คือ Polypropylene – PP และ Polyethylene – PE แต่ในสัดส่วนจำนวนมากมาจาก Polyethylene จะเน้นใช้วัตถุดิบประเภทนี้เป็นหลัก แต่ต้องแยกแยะให้ชัดเจนระหว่างกลุ่ม LDPE กับกลุ่ม HDPE ซึ่งเป็นพลาสติกชนิดหนึ่งที่มีจุดเด่นด้านการขึ้นรูปได้ในรูปร่างต่างๆ หรืออัตราตามที่คุณต้องการได้อย่างง่าย รวมทั้งมีความทนทานและกันน้ำ ส่งผลให้มักใช้เป็นผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์พลาสติก สำหรับบรรจุสิงของที่มีน้ำหนักค่อนข้างมาก โดยเฉพาะถุงพลาสติก ขวดหรือว่ากระป๋องชนิดต่างๆ แม้ว่าในข้อสรุปวัสดุพลาสติกใช้แล้วไม่น่าที่จะเอามา recycle ได้ก็ตาม แต่ก็สามารถจะใช้ซ้ำได้หลายหนเท่าที่ต้องการ มากกว่านี้ วัสดุพลาสติก PE ยังสามารถนำกลับมาหลอมละลาย และขึ้นรูปใหม่ได้มากกว่านี้ วัสดุพลาสติกช่วยรักษาภาวะแวดล้อมได้พอสมควร โดยใช้พลังงานในรูปแบบการผลิตที่น้อยกว่าการทำกระดาษ พร้อมทั้งส่งผลกระทบในสถานะโลกร้อน หรือว่าการทิ้งก๊าซเรือนกระจก เข้าสู่สิ่งแวดล้อมน้อยกว่าการผลิตวัสดุ

รูปภาพขยะพลาสติกหลังจากการแปรรูปเป็นเม็ดพลาสติก

ตารางคุณสมบัติของวัตถุดิบก่อนผ่านการแปรรูปเป็นของใช้

ตารางคุณสมบัติของวัตถุดิบก่อนผ่านการแปรรูปเป็นของใช้

หมายเหตุ : ซึ่งวัสดุพลาสติกหลังผ่านการแปรรูปและนำกลับมาใช้ใหม่คุณสมบัติจะเปลี่ยนบ้าง ดังนั้นผลิตภัณฑ์ที่ใช้วัตถุดิบพลาสติกรีไซเคิลจึงต้องเป็นอีกกลุ่มหนึ่งที่ไม่ถูกนำไปใช้กับสินค้าประเภทอาหารและเครื่องดื่มแลหรือผลิตภัณฑ์ที่เน้นความปลอดภัย และสุขอนามัยในระดับสูง เช่น สินค้าเกี่ยวกับเด็กมักใช้ทำผลิตภัณฑ์ของใช้ของตกแต่ง และงานเกี่ยวกับการเกษตร เป็นต้น

เทคนิคการลงทุน (ตัวอย่าง)

1.4 กรรมวิธีการผลิต
กรณีที่ 1 ในระยะที่ 1 ลักษณะการประกอบการจะตั้งเป็นร้านค้ารับซื้อ-ขายส่งขยะวัสดุพลาสติก ก็มักจะเกี่ยวข้องกับการทำแผนที่แหล่งจัดหา และการวางระบบรับซื้อขยะวัสดุพลาสติก ราคาซื้อ-ขาย การคัดแยกแยะชนิด การกำหนดพื้นที่จัดเก็บ การทำความสะอาดเบื้องต้น การหีบห่อและการขนส่งถึงโรงงานรีไซเคิลวัสดุพลาสติก ซึ่งในรูปแบบนี้จำเป็นต้องใช้พื้นที่กว้างขวางมากและต้องระมัดระวังปัญหากับชุมชนข้างเคียงเกี่ยวกับ เสียงดัง กลิ่นเหม็น ฝุ่น และความสกปรก เครื่องมือทีใช้ก็มีรถยนต์กระบะ ค้อน คีม มีด ตะขอ เครื่องบีบอัดและหีบห่อ และอุปกรณ์อื่นๆ ดูรูปข้างล่างประกอบ

รูปภาพกรรมวิธีการผลิตพลาสติก

กรณีที่ 2 เข้าสู่ระยะที่ 2 โดยมีข้อสมมติฐานว่าผู้ประกอบการมีวินัยทางการเงินดี รู้จักเก็บหอมรอมริบ บริหารกำไรเป็น และรู้จักเอาเงินไปลงทุนซื้อที่ดินเพื่อเตรียมการขยายธุรกิจในระยะที่ 2 ผู้ประกอบการได้ลงทุนจัดสร้างอาคารโรงงานและจัดหา จัดซื้อเครื่องจักรตามความต้องการในกระบวนการแปรรูปขยะวัสดุพลาสติก โดยใช้เครื่องจักรมือสองและเครื่องจักรที่ผลิตขึ้นเองในประเทศ ยกเว้นเครื่องฉีดหรือเป๋าพลาสติกรีไซเคิล ต้องเลือกให้สอดรับกับงานออกแบบผลิตผลิตภัณฑ์ตรงตามที่ตลาดต้องการ เช่น เป็นงานพลาสติกสำหรับของใช้และของตกแต่ง หรือสำหรับงานการเกษตร ต้องมีการจ้างคนงานเพิ่มขึ้น มีการเพิ่มขนาดวงเงินหมุนเวียนสำหรับการจัดหา จัดซื้อวัตถุดิบขยะพลาสติก PE วางรูปแบบระบบบัญชีและการเงินใหม่ ต้องมีการทำแผนธุรกิจ แผนตลาดและแผนการผลิต แผนการใช้พลังงาน แผนและโครงสร้างต้นทุนการผลิต การขาย ทั้งนี้ต้องคำนึงถึงระบบ Logistics ด้วย และเรื่องอื่นๆ อาจะต้องมีการใช้ที่ปรึกษา SMEs จากกรมส่งเสริมอุตสาหกรรม

การออกแบบขั้นตอนการผลิตมีความสำคัญมาก ต้องทราบ Customer Need Satisfied ก่อนโดยการทำ Basic Market Research ซึ่งเมื่อได้ข้อมูลความต้องการของกลุ่มลูกค้า (ตลาด) ชัดเจนแล้ว มาออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์ อนึ่งการจัดซื้อเครื่องจักรผลิตต้องเหมาะสมกับนัยผลิตภัณฑ์ที่จะทำการผลิตด้วย กระบวนการผลิตอาจจะเป็น ดังตอนต่อไป

……………………………………………………….

3. การวิเคราะห์ SWOT Analysis ของระบบโลจิสติกส์การขนส่งของไทย 

จุดแข็ง

1) ความได้เปรียบจากสภาพที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ (Locational advantage) ซึ่งสามารถเป็นศูนย์กลาง การขนส่งทางบกของภูมิภาคได้ และมีประตูเชื่อมต่อทั้งทะเลฝั่งอ่าวไทยและฝั่งอันดามันที่เอื้อต่อการพัฒนาท่าเรือน้าลึก เพื่อส่งเสริมการขนส่งสินค้าทางน้าระหว่างประเทศ

2) มีระบบโครงข่ายถนนที่ครอบคลุมทั่วถึงและใช้งานได้ดีทั้งเครือข่ายภายในและมีจุดเชื่อมโยงทางถนนไปสู่ประเทศเพื่อนบ้าน (เมียนมาร์ สปป.ลาว กัมพูชา และมาเลเซีย) โดยมีคุณภาพและการบารุงรักษาถนนอยู่ในเกณฑ์ที่ดี

3) เศรษฐกิจไทยสามารถเติบโตได้ดี โดยในช่วง 10 ปีข้างหน้า คาดว่าจะมีอัตราการขยายตัวเฉลี่ยประมาณร้อยละ 4-5 ต่อปี การส่งออกและการนาเข้ามีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ทาให้มีอุปสงค์ต่อการขนส่งระหว่างประเทศ และส่งผลให้ภาครัฐมีความพร้อมในการลงทุน หรือระดมทุนมากกว่าประเทศอื่น

4) ประเทศไทยเป็นแหล่งอุปสงค์หลักของการขนส่งในภูมิภาค เนื่องจากเป็นทั้งแหล่งผลิต แหล่งบริโภคและเป็นช่องทางของการขนส่งผ่านแดนไปยังประเทศที่สาม

จุดอ่อน

1) นโยบายการพัฒนาด้านโครงสร้างพื้นฐานขาดความชัดเจน เปลี่ยนแปลงบ่อย และขาดความต่อเนื่องและการบูรณาการอย่างเป็นระบบ เช่น ขาดการกาหนดจุดเชื่อมโยงหลักและระบบการขนส่งเชื่อมโยงเพื่อรองรับการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบในแต่ละภูมิภาคที่ชัดเจน ขาดการบูรณาการระหว่างรูปแบบการขนส่ง เนื่องจาก ไม่มีหน่วยงานรับผิดชอบโดยตรง และการจัดลาดับความสาคัญของโครงการ เป็นต้น

2) มีต้นทุนโลจิสติกส์ต่อผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ที่สูงกว่าประเทศเพื่อนบ้านที่เป็นคู่แข่งทางเศรษฐกิจ ได้แก่ มาเลเซีย และสิงคโปร์

3) ต้องนาเข้าน้ามันเชื้อเพลิงจากต่างประเทศเป็นส่วนใหญ่ ส่งผลให้ต้นทุนการขนส่งมีความอ่อนไหวตามราคาน้ามันโลก

4) ขาดความพร้อมด้านสิ่งอานวยความสะดวกที่จะช่วยลดต้นทุนการขนส่งและสินค้าคงคลัง เช่น ศูนย์รวบรวมและกระจายสินค้า ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ เป็น

5) ภาครัฐยังไม่มีการกาหนดทิศทางของการพัฒนาระบบขนส่งในระยะยาวที่ชัดเจนว่าจะพัฒนาการขนส่งรูปแบบใดเป็นการขนส่งหลักและการขนส่งรอง โดยแต่ละหน่วยงานในแต่ละรูปแบบการขนส่ง จะมุ่งพัฒนาระบบขนส่งของรูปแบบตนเอง โดยไม่ได้พิจารณาถึงแนวเส้นทางที่ซ้อนทับกัน หรือมีการแข่งขัน ทาให้การจัดสรรงบประมาณลงทุนของประเทศต้องใช้จานวนมากเกินความจาเป็น

6) การพัฒนาทางเศรษฐกิจและสังคมเชิงพื้นที่ไม่สอดคล้องกับการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคมขนส่ง เช่น ขาดการควบคุมการใช้ที่ดินอย่างจริงจัง การพัฒนาพื้นที่นิคมอุตสาหกรรมที่ไม่สอดคล้องกับทิศทาง การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่ง

7) การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งขนาดใหญ่มีความล่าช้า เนื่องจากต้องผ่านขั้นตอนการศึกษาหลายระดับ เช่น การศึกษาผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม (EIA) และผลกระทบต่อสุขภาพ (HIA) และผ่านการเห็นชอบจากหลายหน่วยงาน ซึ่งทาให้ใช้เวลานาน ขาดความต่อเนื่อง

โอกาส

1) การเป็นประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนในปี พ.ศ. 2558 จะทาให้มีอาเซียนมีการพัฒนาเครือข่าย การคมนาคมขนส่งระหว่างกันเพื่อประโยชน์ด้านการค้าและการลงทุน

2) มีเส้นทาง (ถนน และรถไฟ) ที่เชื่อมโยงตามแนวระเบียงเศรษฐกิจ North-South Economic Corridor และ East-West Economic Corridor ทาให้ประเทศไทยมีโอกาสที่ดีในการเป็นศูนย์กลางเชื่อมต่อ การขนส่งและเศรษฐกิจในภูมิภาคและประเทศเพื่อนบ้านตามด่านชายแดน

3) ความร่วมมือในระดับอนุภูมิภาค เช่น GMS เป็นปัจจัยที่สาคัญในการพัฒนาโครงข่ายคมนาคมเชื่อมโยงระหว่างประเทศ สร้างโอกาสผลักดันให้ไทยเป็นศูนย์กลางคมนาคมของภูมิภาค

อุปสรรค

1) ความไม่แน่นอนทางการเมือง ทาให้การดาเนินนโยบายและการลงทุนด้านขนส่งและจราจร ไม่ต่อเนื่องสอดคล้อง

2) ประเทศเพื่อนบ้านที่พัฒนาในระดับเดียวกัน (สิงคโปร์/มาเลเซีย) พยายามช่วงชิงตลาดการขนส่ง โดยการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการขนส่งที่เพียงพอและเข้ามาประกอบการเป็นผู้ขนส่งในประเทศไทย

3) ภาระหนี้สาธารณะที่จะสูงขึ้นในอนาคตจากการกระตุ้นเศรษฐกิจ จะเป็นข้อจากัดสาหรับการลงทุนของรัฐในโครงการพื้นฐานด้านต่างๆ รวมถึงด้านการขนส่ง

4) กฎระเบียบ ข้อบังคับ พิธีการ การกาหนดค่าภาษีและค่าธรรมเนียม (ค่าทะเบียนและค่าระวาง) ที่ไม่เหมาะสมและไม่มีมาตรฐานที่เท่าเทียมกันทาให้ประเทศไทยเสียเปรียบประเทศเพื่อนบ้าน โดยเฉพาะการขนส่งสินค้าทางบกในกรณีผ่านแดนประเทศลาวและมาเลเซีย และกลายเป็นข้อจากัดของไทยในการแข่งขันในตลาดขนส่งระหว่างประเทศ

5) ราคาน้ามันเชื้อเพลิงที่สูงขึ้นเป็นปัจจัยภายนอกที่กระทบต่อต้นทุนการขนส่ง

1. การพัฒนาโลจิสติกส์ของประเทศไทยที่ผ่านมา

คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2550 เห็นชอบแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาระบบโลจิสติกส์ของประเทศไทย พ.ศ. 2550 – 2554 ตามที่สานักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) เสนอภายใต้แนวคิดที่จะให้มีระบบโลจิสติกส์ที่มีมาตรฐานสากล (Global Logistics Management) เพื่อยกระดับ ขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ พร้อมกับกำหนดตาแหน่งเชิงยุทธศาสตร์ให้ประเทศไทยเป็นศูนย์กลาง โลจิสติกส์ เพื่อสนับสนุนกิจกรรมการค้าของภูมิภาคอินโดจีน กาหนดยุทธศาสตร์การพัฒนาระบบโลจิสติกส์ของประเทศ 5 ยุทธศาสตร์ ประกอบด้วย

1. การปรับปรุงประสิทธิภาพระบบโลจิสติกส์ในภาคการผลิต (Business Logistics Improvement)

2. การเพิ่มประสิทธิภาพระบบขนส่งและโลจิสติกส์ (Transport and Logistics Network Optimization)

3. การพัฒนาธุรกิจโลจิสติกส์ (Logistics Service Internationalization)

4. การปรับปรุงสิ่งอานวยความสะดวกทางการค้า (Trade Facilitation Enhancement)

5. การพัฒนากาลังคนและกลไกการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ (Capacity Building)

รูปภาพ แผนยุทธศาสตร์การพัฒนาระบบลอจิสติกส์ของประเทศไทย พ.ศ. 2550-2554

2. การผลิตน้ำประปาจากน้ำเสีย : กรณีประเทศสิงคโปร์ 

เนื่องจากประเทศสิงคโปร์เป็นเกาะ ซึ่งทรัพยากรน้ำจืดจึงมีค่อนข้างจำกัด ดังนั้นการรีไซเคิลน้ำจึงเป็นทางเลือกที่จำเป็นสำหรับสิงคโปร์  ในปัจจุบันประเทศไทยนั้นเริ่มมีการรณรงค์ในเรื่อง Zero Discharge กันมากขึ้น ดังนั้นการนำน้ำกลับมาใช้ใหม่หรือการรีไซเคิลก็เริ่มมีมากขึ้น

NEWater เป็นโรงงานนำน้ำเสียกลับมาใช้ใหม่ ที่ได้เริ่มขึ้นในปี ค.ศ. 1998 ภายใต้ความร่วมมือระหว่าสาธารณูปโภคแห่งสิงคโปร์ และกระทรวงสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรน้ำ เพื่อให้ NEWater เป็นแหล่งผลิตน้ำสำหรับการอุปโภคในประเทศสิงคโปร์ โดยผ่านกระบวนการผลิตที่ทันสมัย จนได้น้ำที่มีคุณภาพสูง NEWater เป็น 1 ใน 4 แหล่งน้ำหลักของประเทศสิงคโปร์ ซึ่งได้แก่ น้ำจากแหล่งกักเก็บน้ำผิวดิน (Local catchments), น้ำที่ซื้อจากมาเลเซีย (Imported water), น้ำจากการกำจัดเกลือออกจากน้ำทะเล (Desalinated water) และน้ำจากระบบผลิต NEWater เป้าหมายในการใช้แหล่งน้ำจาก NEWater นั้น ได้เพิ่มจาก 30 % ของปริมาณน้ำใช้ทั้งหมดในปี ค.ศ.2010 เป็น 50 % ในปี ค.ศ. 2060 นั่นหมายถึงในอนาคตไม่ไกลนี้ NEWater จะถูกกำหนดให้เป็นแหล่งน้ำหลักของประเทศ ดังนั้นกำลังการผลิตของ NEWater จะต้องเพิ่มขึ้นอย่างสอดคล้องกัน เมื่อถึงปี ค.ศ. 2060 จะมีโรงงานผลิตน้ำ NEWater ทั้งสิ้น 5 แห่ง

รูปภาพแผนผังโรงงานผลิตน้ำ NEWater ทั้ง 5 แห่ง

น้ำที่เข้าระบบผลิต NEWater นั้น เป็นน้ำทิ้งจากบ้านเรือน (Domestic wastewater) ที่ผ่านการบำบัดในเบื้องต้น ด้วยการตกตะกอน การบำบัดทางชีวภาพ จนอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานน้ำทิ้งของสิงคโปร์ สามารถปล่อยสู่ลำรางสาธารณะได้จากนั้นน้ำทิ้งที่ผ่านการบำบัดแล้วจะเข้าสู่กระบวนการปรับปรุงคุณภาพจนได้น้ำ NEWater ที่มีคุณภาพสูง สะอาด และปราศจากสิ่งปนเปื้อนใด

รูปภาพกระบวนการผลิตในโรงงาน NEWater

กระบวนการผลิตในโรงงาน NEWater เป็นเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าทันสมัย ซึ่งประกอบด้วยการใช้เทคโนโลยีเมมเบรน 2 ชนิด ทั้ง Microfiltration และ Reverse osmosis ร่วมกับการใช้รังสี Ultraviolet (UV)โดยเมมเบรนระดับ Microfiltration ที่มีรูพรุนประมาณ 0.1-1.0 ไมครอน จะทำหน้าที่กำจัดอนุภาคของแข็งแขวนลอยรวมถึงแบคทีเรียบางส่วน ในขณะที่เมมเบรนระดับ Reverse osmosis ที่มีรูพรุนขนาดเล็กต่ำกว่า 0.001 ไมครอน จะทำหน้าที่กำจัดแบคทีเรีย ไวรัส ตลอดจนสารเคมีปนเปื้ อนต่าง ๆ จนหมดไป การใช้รังสีUV ในขั้นตอนสุดท้ายเป็นเพียงการสร้างความมั่นใจย้ำในคุณภาพน้ำที่ปราศจากเชื้อโรคใด ๆ จากนั้นจึงมีการเติมสารเคมีเพื่อปรับ pH ของน้ำให้เหมาะสมต่อการส่งจ่ายผ่านระบบเส้นท่อเข้าสู่ภาคอุตสาหกรรมต่อไป

โดยเมื่อเปรียบเทียบคุณภาพน้ำที่ผลิตจาก NEWater กับเกณฑ์มาตรฐานองค์การอนามัยโลก และคุณภาพน้ำจากแหล่งน้ำอื่น ๆ ทั้ง น้ำฝน น้ำในอ่างเก็บน้ำ และน้ำประปา ในด้าน สี ความขุ่น ปริมาณสารอินทรีย์ตลอดจนปริมาณแบคทีเรีย พบว่าน้ำ NEWater มีคุณภาพดีที่สุด

น้ำคุณภาพสูงจากระบบผลิต NEWater จะจ่ายเข้าระบบเส้นท่อที่แยกเฉพาะเจาะจงไม่ปนกับน้ำประปาจากโรงงานผลิตน้ำอื่น ๆ เพื่อส่งให้ใช้งานในภาคอุตสาหกรรมที่ต้องการน้ำคุณภาพดีพิเศษ เช่น อุตสาหกรรมสิ่งทอ, ฟอกย้อม ,อิเลคทรอนิคส์ , semi conductor, electroplating หรือนำไปใช้ในระบบ Boiler และ Cooling system ในอุตสาหกรรมอื่น ๆ ตลอดจนตึกสูงและอาคารพาณิชย์ขนาดใหญ่ โดยรัฐบาลมีมาตรการส่งเสริมการใช้น้ำ NEWater ด้วยมาตรการทางภาษีที่ยกเว้นการคิดราคา WCT (Water Conservation Tax) ที่สูงถึง 30% รวมไปกับค่าน้ำ เนื่องจากการใช้น้ำ NEWater ถือเป็นการอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำแล้วเช่นกัน

รูปภาพน้ำบรรจุขวด

นอกจากนี้น้ำจากโรงงาน NEWater ยังถูกผลิตในรูปแบบของน้ำบรรจุขวด เพื่อใช้ในกิจกรรมเพื่อสังคมตลอดจนงานกีฬาและงานพิธีระดับชาติ เพื่อสร้างการยอมรับจากสาธารณชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่มเยาวชนให้ภาคภูมิใจในผลลัพธ์ของการใช้เทคโนโลยีเพื่อแก้ไขปัญหาเรื่องน้ำของชาติอย่างยั่งยืน

น้ำจากระบบผลิต NEWater ที่เหลือภายหลังจากการจ่ายให้กับภาคอุตสาหกรรมและการทำน้ำบรรจุขวดแล้วจะถูกส่งกลับลงแหล่งน้ำดิบ เพื่อใช้เป็นแหล่งน้ำสำหรับการผลิตน้ำประปาตามวิธีการผลิตในขั้นตอนปกติต่อไป

การผลิตน้ำ NEWater จึงเป็นการนำเทคโนโลยีเมมเบรนมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด เนื่องจากภาวะความจำเป็นในการจัดการแก้ไขปัญหาปริมาณน้ำในภาวะที่ไม่มีทางให้เลือก โดยมุ่งเน้นในการใช้งานเพื่อการอุปโภค และส่งเสริมการขยายตัวในภาคอุตสาหกรรม แม้น้ำที่ได้จะมีคุณภาพดีเยี่ยม ทั้งสะอาดและปราศจากสิ่งเจือปน แต่น้ำ NEWater ไม่ได้ถูกผลิตเพื่อนำมาใช้ในการบริโภคโดยตรง

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

1. ดร. สมพงษ์ หิรัญมาศสุวรรณ สาขาวิชาวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม ม.รังสิต (เอกสารตีพิมพ์ในวารสารเทคนิค ฉบับที่ 283 เดือนมกราคม 2551)

2. การประปานครหลวง www.mwa.co.th/download/prd01/article/rds/NEWater.pdf

3.  Singapore’s national Water agency, http://www.pub.gov.sg

วีดีโอ

1. NEWater Singapore, http://www.youtube.com/watch?v=LhT7RtXtna0

2. Water and You: The Water Treatment Process, http://www.youtube.com/watch?v=tuYB8nMFxQA

………………………………………………………

จากแนวโน้มในอนาคตที่ปริมาณน้ำมีทั้งแนวโน้มน้ำแล้งและน้ำท่วมในบางฤดูกาลภาคอุตสาหกรรมต้องมีการบริหารจัดการน้ำให้มากขึ้น  อาทิเช่น การนำน้ำที่ผ่านการบำบัดน้ำเสียกลับมาใช้ในกระบวนการผลิต หรือนำกลับมาใช้ทดแทนน้ำประปา

1. เทคโนโลยีบำบัดน้ำเสียแบบตกตะกอนด้วยไฟฟ้า (Direct Electric Coagulation)

1.1 หลักการทำงาน

การใช้เคมีไฟฟ้าในการบำบัดน้ำและน้ำเสียเป็นที่รู้จักกันมานาน และมีการนำไปใช้จริงในการผลิตน้ำประปาในประเทศสหรัฐอเมริกาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1946 เทคโนโลยีนี้ไม่เป็นที่นิยมในอดีตเนื่องจากปัญหาการลงทุนที่มีราคาสูง แต่เนื่องจากข้อกำหนดทางด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดมากขึ้น ทำให้การใช้เคมีไฟฟ้าในการบำบัดน้ำและน้ำเสียเริ่มมาได้รับความนิยมมากขึ้นในช่วง 2 ทศวรรษที่ผ่านมา มีบริษัทเอกชนในหลายประเทศรวมทั้งในประเทศไทยผลิตเครื่องจักรที่ใช้กระบวนการเคมีไฟฟ้าสำหรับการนำโลหะกลับมาใช้ใหม่จากสารละลาย การผลิตน้ำประปา การบำบัดน้ำเสียจากโรงงานประเภทต่าง ๆ การกำจัดน้ำมันและน้ำมันอีมัลชั่น เป็นต้น ในปัจจุบันเทคโนโลยีการบำบัดน้ำเสียด้วยกระบวนการเคมีไฟฟ้ามีค่าใช้จ่ายทั้งการลงทุนและการเดินระบบที่ต่ำกว่า รวมทั้งมีประสิทธิภาพการบำบัดที่ดีกว่าและระบบมีขนาดที่เล็กกว่าระบบที่ใช้สารเคมีในการตกตะกอน

รูปภาพกระบวนการโคแอกกูเลชั่น

กระบวนการโคแอกกูเลชั่นเป็นกระบวนการทำลายเสถียรภาพของคอลลอยด์และของแข็งแขวนลอยด้วยการเติมสารเคมี (โคแอกกูแลนท์) ที่ให้อิออนที่มีประจุตรงข้าม เช่น สารส้มหรือเฟอริกคลอไรด์ ซึ่งทำให้ประจุของคอลลอยด์เป็นกลางและเกิดการรวมตัวกัน จากนั้นเติมโพลิเมอร์เพื่อให้ได้ตะกอนที่มีขนาดใหญ่ขึ้น และกำจัดออกด้วยการใช้ถังตกตะกอน การใช้สารเคมีช่วยในการตกตะกอนนี้เป็นกระบวนการที่รู้จักกันและใช้อยู่โดยทั่วไปในการบำบัดน้ำและน้ำเสีย สำหรับกระบวนการโคแอกกูเลชั่นด้วยไฟฟ้า (Electrocoagulation, EC) นั้นใช้หลักการเดียวกันในการทำลายเสถียรภาพของคอลลอยด์ แต่ใช้สารโคแอกกูแลนท์ในรูปของอิออนโลหะที่เกิดจากการละลายโลหะออกจากอิเล็กโทรดด้วยปฏิกิริยาเคมีไฟฟ้าที่ขั้วบวก (anode) และคอลลอยด์ยังถูกกำจัดได้ด้วยเกลือไฮดรอกไซด์ของโลหะที่ไม่ละลายน้ำที่เกิดจากการทำปฏิกิริยาต่อเนื่องของอิออนโลหะในน้ำ นอกจากนี้ก๊าซไฮโดรเจนที่เกิดขึ้นที่ขั้วลบ (cathode) จะช่วยทำให้คอลลอยด์ที่รวมตัวเป็นตะกอนลอยตัวขึ้น และสามารถกำจัดออกด้วยการกวาดทิ้งจากผิวน้ำ ซึ่งกระบวนการนี้นิยมเรียกว่าการทำให้ตะกอนลอยด้วยไฟฟ้า (Electroflotation)

รูปภาพชุดทดลอง EC ในห้องปฏิบัติการ (ก)อิเล็กโทรดขั้วเดียวต่อแบบขนาน (ข)อิเล็กโทรดขั้วเดียวต่อแบบอนุกรม (ค)อิเล็กโทรด 2 ขั้วต่อแบบขนาน

1.2 ข้อดีและข้อจำกัดของระบบ EC

ข้อดี

1) EC เป็นระบบที่ใช้เครื่องมือธรรมดาที่สามารถเดินระบบได้ง่าย

2) น้ำเสียที่ผ่านการบำบัดด้วยระบบ EC มีลักษณะใส ไม่มีสี และไม่มีกลิ่น

3) สลัดจ์ที่ได้จาก EC ตกตะกอนได้เร็วและรีดน้ำออกได้ง่าย และเกิดสลัดจ์ในปริมาณที่น้อยกว่าการใช้สารเคมีในการตกตะกอน

4) ตะกอนหรือฟล็อกที่เกิดขึ้นจาก EC มีลักษณะเดียวกับสลัดจ์ที่ได้จากการเติมสารเคมีแต่มีขนาดใหญ่กว่า และคงตัวกว่า ทำให้สามารถกำจัดออกด้วยการกรองได้เร็วกว่า

5) น้ำทิ้งจากระบบ EC มีค่าของแข็งละลายน้ำน้อยกว่าการใช้สารเคมีตกตะกอน ซึ่งทำให้ค่าบำบัดน้ำสำหรับการนำน้ำกลับไปใช้ใหม่มีค่าต่ำกว่า

6) กระบวนการ EC สามารถกำจัดคอลลอยด์ที่มีขนาดเล็กได้ดีกว่า

7) ระบบ EC ไม่ต้องใช้สารเคมี จึงไม่มีปัญหาการใช้สารเคมีในการปรับค่า pH เมื่อเกิดปัญหาการเติมสารเคมีที่มากเกินไป

ฟองก๊าซขนาดเล็กที่เกิดขึ้นจะเกาะติดกับของแข็งแขวนลอยและลอยขึ้นสู่ผิวน้ำทำให้สามารถกำจัดออกได้ง่าย

9) ระบบ EC ใช้เครื่องมือแบบธรรมดาที่ไม่มีระบบขับเคลื่อนด้วยมอเตอร์ไฟฟ้า จึงทำให้การบำรุงรักษาทำได้ง่าย

10) สามารถนำไปใช้ได้ทั่วไป แม้ในที่ ๆ ไม่มีไฟฟ้าใช้ โดยสามารถใช้แผงผลิตพลังงานไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์ต่อเข้ากับแบตเตอรีและจ่ายไฟฟ้าให้กับระบบ ซึ่งอาจเพียงพอสำหรับการดินระบบขนาดเล็กได้

 ข้อจำกัด

1) โลหะจากอิเล็กโทรดละลายลงสู่น้ำเสีย ทำให้ต้องทำการเปลี่ยนอิเล็กโทรดตามระยะเวลาการใช้งาน

2) การใช้ไฟฟ้าอาจมีราคาแพงในบางพื้นที่

3) อาจเกิดฟิมล์ออกไซด์ของเกลือโลหะบนผิวของอิเล็กโทรด ทำให้ประสิทธิภาพของระบบ EC ลดลง ทำให้ต้องทำการล้างอิเล็กโทรดเป็นครั้งคราว

4) น้ำเสียที่บำบัดด้วยระบบ EC ต้องมีค่าการนำไฟฟ้าสูงเพียงพอ

5) เกลือไฮดรอกไซด์ที่ได้มีลักษณะเป็นเจลอาจละลายน้ำได้ในบางกรณี

1.3 น้ำประเภทต่าง ๆ ที่บำบัดด้วยระบบ EC

EC เป็นระบบที่มีเหมาะสำหรับใช้ในระบบผลิตน้ำประปา สามารถทำลายเสถียรภาพของคอลลอยด์ที่พบในแหล่งน้ำธรรมชาติได้อย่างมีประสิทธิภาพ รวมทั้งสามารถใช้กำจัดสาหร่ายและจุลินทรีย์ในน้ำได้ด้วย นอกจากนี้ยังสามารถใช้กำจัดโลหะหนัก เช่น อาเซนิก ออกจากน้ำบาดาล (Jose R. Parga, et al., 2005) ระบบ EC ยังเป็นระบบที่ใช้สำหรับบำบัดน้ำเสีย ประเภทของน้ำเสียที่ใช้ระบบ EC ในการบำบัดได้แก่ น้ำเสียจากโรงงานผลิตพรม โรงงานผลิตเส้ยใย น้ำเสียจากโรงอาหาร น้ำเสียชุมชน อิมัลชันของน้ำ-น้ำมัน สีย้อม และฟอกหนัง เป็นต้น (M. Yousuf, et al.,2001) นอกจากนี้ยังสามารถใช้ระบบ EC กำจัดโลหะหนักออกจากน้ำเสีย เช่น แคดเมี่ยม โดยอิออนของเหล็กไฮดรอกไซด์จะรวมตัวกับโลหะหนักเป็นสารประกอบเชิงซ้อนทำให้สามารถแยกออกจากน้ำเสียได้อย่างมีประสิทธิภาพ (E. Bazrafshan, et al., 2006) และสามารถใช้กำจัดโครเมี่ยมในน้ำเสียจากการฟอกหนัง (R.R. Babu, et al., 2007)

……………………………………………………….

2.4 การประเมินศักยภาพทางเทคนิค

องค์กรต้องจัดทำและปฏิบัติตามเอกสารขั้นตอนการดำเนินงานที่ช่วยในการบ่งชี้ลักษณะการใช้พลังงานขององค์กร ระดับพลังงานที่ใช้ และการประมาณระดับการใช้พลังงานทุกกิจกรรม  ในการประเมิน องค์กรจะต้องพิจารณา

(1) ข้อมูลการใช้พลังงานทั้งในอดีต และปัจจุบัน

(2) รายการอุปกรณ์ที่ใช้พลังงานในสัดส่วนที่สูง

(3) แผนงานด้านอนุรักษ์พลังงาน

(4) ศักยภาพในการอนุรักษ์พลังงาน

องค์กรต้องทบทวนการชี้บ่งและประเมินนี้ ในกรณีที่มีการดำเนินกิจกรรมใหม่ หรือมีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงกิจกรรมที่ประเมินว่ามีการใช้พลังงาน

 2.5 การกำหนดมาตรการ เป้าหมายและการคำนวณผลตอบแทนทางการเงิน

การกำหนดมาตรการ

แนวทางการกำหนดมาตรการที่ช่วยแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับประสิทธิภาพของอุปกรณ์ที่พบจากการทำ Benchmarking มีด้วยกันหลายวิธี ขึ้นกับความคุ้นเคยของแต่ละองค์กร ในคู่มือนี้ใช้หลักการของ Cause-and-Effect Diagram หรือที่ในบางครั้งเรียกว่า“Fishbone Diagram” หรือ “Ishikawa Diagram” เป็นแนวทางในการระดมความคิดเห็น โดยเริ่มจากผลที่ได้รับ (Effect) คืออุปกรณ์ประสิทธิภาพต่ำเป็นหัวปลาอยู่ทางขวามือ

รูปภาพ Cause-and-Effect Diagram (หรือ Fishbone Diagram)

และพิจารณาทีละประเด็นเริ่มจาก เครื่องจักร/อุปกรณ์ วิธีการทำงาน วัสดุที่ใช้ และพนักงาน ทุกประเด็นสามารถเป็นสาเหตุที่ทำให้มีการใช้พลังงานสูงได้ จึงไม่ควรละเลย ที่สำคัญ คำตอบที่ว่า “เราเคยทำแบบนี้มาตั้งแต่ก่อตั้งโรงงาน” ไม่เพียงพออีกต่อไปแล้ว การอนุรักษ์พลังงานอย่างยั่งยืน ต้องอาศัยการเรียนรู้วิธีการทำงานใหม่ๆอยู่ตลอดเวลา ไม่มีที่สิ้นสุด เมื่อทราบสาเหตุที่ก่อให้เกิดการใช้พลังงานสูงกว่าเกณฑ์แล้ว ลำดับถัดไปคือการกำหนดมาตรการที่เหมาะสม การแก้ไขสาเหตุที่ค้นพบข้างต้น จะเป็นเครื่องชี้แนะแนวมาตรการที่จะนำมาประยุกต์ใช้

การปรับเปลี่ยนวิธีการทำงานโดยพิจารณาจาก Best Practices (สาเหตุที่พบจากการทำ Cause-and-Effect Analysis คือวิธีการทำงาน) การปรับปรุงงานซ่อมบำรุง โดยพิจารณาให้ประยุกต์องค์ประกอบของหลักการ Total Preventive Maintenance (TPM) ซึ่งประกอบด้วย Preventive Maintenance, Corrective Maintenance, Maintenance Prevention และ Breakdown Maintenance องค์กรไม่จำเป็นต้องประยุกต์ใช้ทั้ง 14องค์ประกอบ หากแต่ควรนำองค์ประกอบที่เหมาะสมกับสภาพ/ความพร้อมมาใช้ (สาเหตุที่พบจากการทำ Cause-and-Effect Analysis คือเครื่องจักร/อุปกรณ์) การปรับปรุง ประสิทธิภาพกระบวนการผลิต (สาเหตุที่พบจากการทำ Cause-and-Effect Analysis คือวัสดุที่ใช้)

การคำนวณผลตอบแทนทางการเงิน

ภายหลังจากที่กำหนดเป้าหมายโดยใช้แนวทางใดแนวทางหนึ่งตามที่กล่าวไว้ข้างต้นแล้ว องค์กรต้องประมาณค่าใช้จ่ายที่จำเป็นเพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่กำหนด ในที่สุด องค์กรจะมีตารางแสดงมาตรการอนุรักษ์พลังงาน เป้าหมาย เงินลงทุน และค่าใช้จ่ายด้านพลังงานที่ประหยัดได้ อย่างไรก็ตาม องค์กรส่วนใหญ่ไม่มีทรัพยากรเพียงพอ โดยเฉพาะด้านการเงินที่จะลงทุน จึงจำเป็นต้องตัดสินใจลงทุนในมาตรการที่เหมาะสมที่สุด ให้ผลตอบแทนดีผ่านเกณฑ์ขององค์กร การนำเสนอผลตอบแทนต่อผู้บริหารที่ดีที่สุดจึงเป็นการคำนวณบนฐานการเงิน ซึ่งแนวทางที่เป็นที่ยอมรับ ได้แก่ Pay Back Period และ Internal Rate of Return

Pay Back Period

เป็นการคำนวณผลตอบแทนทางการเงินแบบง่ายๆโดยใช้สมการ

รูปภาพสมมการ

ตัวอย่างเช่น มาตรการปรับปรุงประสิทธิภาพต้องใช้เงินลงทุน 1 ล้านบาท โดยจะประหยัดพลังงานลงคิดเป็นเงิน 250,000 บาทต่อปี ดังนั้น Pay Back Period เท่ากับ 4 ปี เป็นต้น ข้อเสียของการใช้ Pay Back Period คือมิได้มีการคิดค่าของเงินที่ลดลงทุกปี ดังนั้น จึงไม่เหมาะสมกับมาตรการที่มีอายุการคำนวณนานๆ เช่น มากกว่า 5 ปี

2.6 การจัดทำแผนปฏิบัติการ

แผนปฏิบัติการที่องค์กรต้องจัดทำ จะต้องประกอบด้วย

(1)   แผนเพื่อรองรับมาตรการอนุรักษ์พลังงานทีคัดเลือก โดยใช้ข้อมูลที่ได้จากขั้นที่ 5

(2)   แผนประชาสัมพันธ์เพื่อสร้างจิตสำนึกของพนักงานในองค์กร โดยใช้ข้อมูลที่ได้จากขั้นที่ 3

(3)   แผนการฝึกอบรมเพื่อสร้างความรู้ ความเข้าใจที่ถูกต้อง

2.7 การดำเนินการตามแผนปฏิบัติการ

หลังจากที่มาตรการต่างๆผ่านการอนุมัติจากผู้บริหารระดับสูงขององค์กร ผู้ที่ได้รับมอบหมายก็จะมีหน้าที่นำไปปฏิบัติเพื่อให้เกิดผลตามกำหนดเวลาที่ระบุ ในระหว่างที่กำลังดำเนินการยังไม่แล้วเสร็จ จำเป็นจะต้องปฏิบัติตามความก้าวหน้าและเปรียบเทียบกับแผนงาน (%Completion)

 2.8 การทบทวนผลการดำเนินการ

การตรวจประเมินภายใน (Internal Audit)

ข้อกำหนด : การตรวจประเมิน

องค์กรต้องจัดทำและปฏิบัติตามเอกสารขั้นตอนการดำเนินงานในการตรวจประเมินระบบการจัดการพลังงานตามช่วงเวลาที่กำหนดอย่างสม่ำเสมอ และมีการตรวจประเมินตลอดทั้งองค์กร โดยต้องครอบคลุม ขอบข่าย ความถี่ วิธีการตรวจประเมิน รวมทั้งความรับผิดชอบในการตรวจประเมิน และผู้ตรวจประเมินต้องเป็นบุคคล ที่มีความรู้ความสามารถในการตรวจประเมินระบบการจัดการพลังงานและมีความเป็นอิสระจาก กิจกรรมที่ทำการตรวจประเมิน ซึ่งอาจมาจากบุคคลภายในองค์กรก็ได้ เพื่อตัดสินว่า

(1) ระบบการจัดการพลังงานขององค์กรเป็นไปตามมาตรฐานนี้

(2) องค์กรได้ดำเนินการและบรรลุผลตามนโยบายและการเตรียมการจัดการพลังงาน

(3) แผนการตรวจประเมินขึ้นกับระดับการใช้พลังงานและผลการตรวจประเมินที่ผ่านมา นอกจากนี้ต้องมีการรายงานผลการตรวจประเมิน และส่งให้บุคคลที่ถูกตรวจประเมิน ผู้บังคับบัญชาของหน่วยงานที่ถูกตรวจประเมินรวมทั้งผู้ที่เกี่ยวข้องเพื่อทำการแก้ไข

เพื่อเป็นการติดตามตรวจสอบการดำเนินงานตามแผน องค์กรควรจัดให้มีคณะผู้ตรวจปรเมินภายในเพื่อตรวจสอบการปฏิบัติตามแผน การปฏิบัติตามขั้นตอนการทำงานที่กำหนดขึ้น เช่น SOP การบันทึกข้อมูล เป็นต้น

การตรวจประเมินภายในเป็น Impact Findings กล่าวคือ ผู้ตรวจประเมินจะมองหา Evidence ที่แสดงว่าการทำงานเป็นไปตามที่กำหนดหรือไม่ ระบบการจัดการพลังงานมีประสิทธิภาพหรือไม่ จะเห็นว่าเป็นข้อมูลประเภท Lag (เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นแล้ว จึบพบหลักฐาน)

ก่อนการตรวจประเมินแต่ละครั้งควรมีการประชุมเพื่อกำหนดแผนงาน ขอบเขตของการตรวจประเมินไม่จำเป็นต้องครบทั้งองค์กรเสมอไป แต่ต้องมั่นใจว่า เมื่อครบรอบที่กำหนด แต่ละพื้นที่ต้องได้รับการตรวจประเมินตามความถี่ที่กำหนดความถี่ของการตรวจประเมินภายในขึ้นกับการกำหนดโดยองค์กร ทั้งนี้ ควรจะทำอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน, http://www.dede.go.th/

วีดีทัศน์ที่น่าสนใจ

1) ระบบการจัดการพลังงาน, http://www.youtube.com/watch?v=hrgEPDm5HNI

…………………………………………………………………

2.2 การประเมินสถานะเบื้องต้น

ข้อกำหนด : การทบทวนสถานะเบื้องต้น

1) องค์กรต้องทบทวนการดำเนินงานด้านพลังงานที่มีอยู่กับ

2) เกณฑ์การอนุรักษ์พลังงานที่ดี ซี่งประกาศใช้หรือเป็นที่ยอมรับหรือกำหนดเป็นข้อแนะนำ (Guideline) ในการตรวจประเมิน

3) ข้อกำหนดตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับพลังงาน

4) ประสิทธิภาพและประสิทธิผลของทรัพยากรที่มีอยู่ ซึ่งนำไปใช้ในการจัดการพลังงาน

5) แนวทางการดำเนินงานด้านพลังงานที่มีอยู่ในองค์กรในอดีต

6) ข้อปฏิบัติและการดำเนินงานที่ดีกว่าซึ่งองค์กรหรือน่วยงานอื่นได้จัดทำเอาไว้ (Best Practice)

เครื่องมือที่ใช้ในการประเมินมีอยู่ด้วยกันหลายรูปแบบ องค์กรสามารถนำรูปแบบที่คุ้นเคยมาประยุกต์ใช้ได้โดยพิจารณาให้มีประเด็นครบถ้วนตามที่มาตรฐานกำหนด ซึ่งกองฝึกอบรม กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน ได้นำ Matrix ดังกล่าวมาแปลและเผยแพร่ในเอกสารเผยแพร่แนวทางการปฎิบัติงานที่ดี เล่มที่ 7 เรื่อง “คู่มือฝึกอบรมด้านการจัดการพลังงาน”

ในการใช้ Matrix ผู้ประเมินจะพิจารณาประเด็นต่างๆ 6 ประเด็นที่มีความสำคัญต่อการจัดการพลังงานภายในองค์กร ได้แก่ นโยบาย การจัดองค์กร การกระตุ้นและสร้างแรงจูงใจ ระบบข้อมูลข่าวสาร ประชาสัมพันธ์ และการลงทุน โดยให้คะแนนแต่ละประเด็นระหว่าง 0 ถึง 4 โดยเปรียบเทียบลักษณะจริงที่เกิดในองค์กรกับข้อแนะนำที่ให้ไว้ในตาราง ลักษณะที่ปรากฏเป็นคะแนนระดับ 4 ถือได้ว่าเป็น Best Practices สำหรับประเด็นที่พิจารณานั้นๆ

เมื่อให้คะแนนทุกประเด็นแล้ว ให้ลากเส้นตรงเชื่อมจุดเข้าด้วยกัน และพิจารณารูปแบบของเส้นที่ได้ รวมถึงการวิเคราะห์ตามรายละเอียด Energy Management Matrix

รูปภาพลักษณะเส้นแบบต่างๆเพื่อประเมินสถานะเบื้องต้นของระบบการจัดการพลังงาน

 คำอธิบายลักษณะเส้นแบบต่างๆ

กรณีที่ประเด็น “ข้อมูลข่าวสาร” หรือ “การลงทุน” มีคะแนนต่ำ แผนการพัฒนาระบบการจัดการพลังงานควรจะให้ความสนใจกับขั้นตอนที่ 4 การประเมินศักยภาพด้านเทคนิคและการเงิน ขั้นตอนที่ 5 การจัดลำดับ กำหนดมาตรการ และเป้าหมาย และขั้นตอนที่ 6 การกำหนดระยะเวลาดำเนินการ ผู้รับผิดชอบ และงบประมาณอย่างไรก็ตาม การกำหนดแผนการพัฒนาระบบการจัดการ เป็นการทำงานร่วมระหว่างผู้บริหารกับคณะทำงานที่จะช่วยกันหารแนวทางที่ดีที่สุดกับองค์กร

2.3 การกำหนดนโยบาย และการประชาสัมพันธ์

องค์กรส่วนใหญ่ไม่ว่าเล็กหรือใหญ่ มีการดูแลพลังงานดีเพียงใด มักไม่ตระหนักถึงความจำเป็นของการมีนโยบายด้านพลังงาน นโยบายควรมีคุณลักษณะดังต่อไปนี้

(1) นโยบายต้องเหมาะสมกับขนาดและธุรกิจขององค์กร

(2) นโยบายพลังงานจะต้องลงนามโดยผู้บริหารระดับสูงขององค์กร ในที่นี้ขึ้นกับขอบเขตการนำระบบมาประยุกต์ใช้ เช่น หากเป็นการพัฒนาระบบที่โรงงานแห่งหนึ่งในกลุ่มโรงงานขององค์กร มิได้ครอบคลุมทั้งบริษัท ผู้ลงนามอาจเป็นรองกรรมการผู้จัดการที่ดูแลโรงงาน ผู้อำนวยการผลิต หรือผู้จัดการโรงงาน

(3) นโยบายจะต้องแสดง “ข้อผูกมัด (Commitment)” ขององค์กรที่จะรับผิดชอบการใช้พลังงานในการดำเนินงาน ซึ่งรวมถึงการจัดหาอุปกรณ์ที่เหมาะสมมาใช้ในการดำเนินงาน

(4) นโยบายต้องแสดงเป้าหมายขององค์กรในระยะยาว ซึ่งแสดงข้อผูกมัดในรายละเอียดว่าจะปรับปรุงประสิทธิภาพด้านพลังงานในแง่มุมใด เช่น

รูปภาพปัจจัยหลักที่มีผลต่อความสำเร็จของนโยบายพลังงาน

นอกจากการออกนโยบายแล้ว   การประชาสัมพันธ์นโยบายต่อคนในองค์กรเป็นขั้นตอนหนึ่งที่มีความสำคัญ  เนื่องจากเป็นสร้างการยอมรับในนโยบายและแสดงถึงความมุ่งมั่นของผู้บริหาร  ซึ่งมีส่วนสำคัญยิ่งในการสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์พลังงานของคนในองค์กร  ซึ่งเป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุดในการพัฒนาระบบการจัดการพลังงาน มีความสำคัญมากกว่างบประมาณ มากกว่าเทคโนโลยี การสร้างจิตสำนึกเพื่อให้เกิดการมีส่วนร่วมจึงควรเป็นภารกิจที่ต้องได้รับการเอาใจใส่จากผู้บริหาร

……………………………………………………….

1. ระบบการจัดการพลังงาน

การอนุรักษ์พลังงานให้เกิดผลอย่างจริงจังและมีผลอย่างยั่งยืนนั้น จำเป็นต้องวางระบบในการดำเนินงานที่เหมาะสม และปฏิบัติการอย่างต่อเนื่องด้วยความตั้งใจ เข้าใจ สนใจ และร่วมใจกันทุกฝ่าย ตั้งแต่ผู้บริหารระดับสูงลงไป พร้อมทั้งกำหนดแผนงาน เพื่อให้เกิดผลตามวัตถุประสงค์ตลอดไป ผลประโยชน์ของการจัดการด้านพลังงานแบ่งออกเป็นประเภทใหญ่ ๆ 2 ประเภทด้วยกันคือ ผลประโยชน์โดยตรงและผลประโยชน์ทางอ้อมหรือผลข้างเคียง โดยกลยุทธ์ในการบริหารพลังงานในหน่วยงานต่าง ๆ ซึ่งมีแนวทางดังนี้คือ ต้องมีนโยบายที่แน่นอน ต้องมีคนหรือผู้รับผิดชอบ จะต้องกำหนดหน้าที่รับผิดชอบ การติดตามผลการดำเนินงาน ต้องมีการเตรียมการ เก็บข้อมูล ประเมินผล การทำงานเก็บข้อมูลรายละเอียดของผลที่ได้รับจริง ๆ เปรียบเทียบกับเป้าหมายที่ตั้งไว้

ปกติมนุษย์เรามักจะหาความสะดวกสบายใส่ตัว โดยไม่ได้คำนึงถึงปัญหาส่วนร่วม หรือวิกฤต ของส่วนรวม ของประเทศชาติ หรือของโลกมากนัก ถ้าไม่มีเหตุการณ์บังคับ หรือมีสัญญาณเตือนภัย ความเดือนร้อนจะมาถึงตัวแล้วจึงมีความคิดในการปรับปรุงแก้ไข เช่นเดียวกับพลังงานเมื่อก่อนนี้ใช้กันได้ตามสบายเหลือเฟือ เพราะทรัพยากรมีมากมาย และผู้คนหรือประชากรโลกก็ยังมีปริมาณไม่มากนัก แต่หารู้ไม่ว่าปริมาณประชากรหรือผู้ต้องการพลังงานกับแหล่งพลังงาน หรือปริมาณของพลังงานนั้น มันเดินส่วนทางกันอยู่ จะเห็นได้ว่าปริมาณพลังงานโลกลดลงหรือเหลือน้อยลงทุกวัน ตรงกันข้ามประชาการโลก หรือผู้ใช้พลังงานเพิ่มขึ้นทุกวัน เมื่อถึงจุดหนึ่ง จะต้องเกิดการขาดแคลนหรือวิกฤตพลังงานอย่างแน่นอน

2. หลักการบริหารจัดการด้านพลังงาน Concept of Energy Management

การพัฒนาระบบการบริหารการจัดการพลังงานนี้ควรมีวัตถุประสงค์เพื่อให้เกิดความเข้าใจง่ายๆ สามารถนำหลักการที่ชี้แจงไว้นำไปประยุกต์ใช้ เพื่อให้ได้ระบบการจัดการพลังงานที่เป็นไปตามข้อกำหนดที่ระบุไว้ในมาตรฐานการจัดการพลังงาน

การพัฒนาระบบการจัดการพลังงานเป็นภารกิจที่สามารถดำเนินการอย่างเป็นขั้นตอน โดยสามารถแบ่งออกเป็น 8 ขั้นตอน ซึ่งประกอบด้วย

ขั้นตอนที่ 1 การกำหนดโครงสร้างการจัดการพลังงาน

ขั้นตอนที่ 2 การประเมินสถานะเบื้องต้น

ขั้นตอนที่ 3 การกำหนดนโยบายและการประชาสัมพันธ์

ขั้นตอนที่ 4 การประเมินศักยภาพด้านเทคนิค

ขั้นตอนที่ 5 การกำหนดมาตรการ เป้าหมาย และการคำนวณผลตอบแทนทางการเงิน

ขั้นตอนที่ 6 การจัดแผนปฏิบัติการ

ขั้นตอนที่ 7 การดำเนินการตามแผนปฏิบัติการ

ขั้นตอนที่ 8 การทบทวนผลการดำเนินการ

2.1 การกำหนดโครงสร้างการจัดการพลังงาน

ข้อกำหนดโครงสร้างและความรับผิดชอบ

(1) องค์กรต้องกำหนดโครงสร้าง อำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบของพนักงานที่เกี่ยวข้องกับการจัดการในด้านพลังงาน รวมทั้งจัดทำเป็นเอกสารและเผยแพร่ให้บุคคลที่เกี่ยวข้องในองค์กรทราบ

ลูกจ้างที่ต้องปฏิบัติหน้าที่ซึ่งมีผลกระทบด้านพลังงานต้องมีคุณสมบัติที่เหมาะสม

(2) องค์กรต้องแต่งตั้งผู้จัดการพลังงาน (Energy Manager) เพื่อปฏิบัติงาน โดยมีอำนาจหน้าที่ ดังนี้

ดูแลให้ระบบการจัดการพลังงานที่จัดทำขึ้น มีการนำไปใช้และดำเนินการเป็นไปตามข้อกำหนดในมาตรฐานนี้อย่างต่อเนื่อง

รายงานผลการปฏิบัติตามระบบการจัดการพลังงานต่อผู้บริหารระดับสูง เพื่อนำไปใช้ในการทบทวนการจัดการ และเป็นแนวทางสำหรับการปรับปรุงระบบการจัดการพลังงาน

(3) ผู้บริหารระดับสูงต้องเป็นผู้นำในการแสดงความรับผิดชอบด้านพลังงานและดูแลให้มีการปรับปรุงระบบการจัดการพลังงานอย่างสม่ำเสมอ

รูปภาพขั้นตอนการพัฒนาระบบการจัดการพลังงาน

เมื่อองค์กรตัดสินใจนำระบบการจัดการใหม่มาใช้ จำเป็นต้องมีผู้ที่รับผิดชอบในการประสานระบบใหม่ให้เข้ากับระบบที่มีอยู่เดิมให้เกิดปัญหาและ/หรืออุปสรรคน้อยที่สุด ความรับผิดชอบนี้มีขอบเขตที่กว้างมาก ได้แก่ การผลักดัน การประสานงาน การแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า และยังรวมถึงการพัฒนาบุคลากรภายในองค์กรให้มีความรู้ ความสามารถ ที่จำเป็น เป็นต้น นอกจากนั้น หลังจากที่องค์กรพัฒนาระบบการจัดการพลังงานเป็นที่เรียบร้อยแล้ว จำเป็นต้องมีหน่วยงานที่รับผิดชอบให้ระบบฯสามารถดำเนินไปได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล

ระบบการจัดการที่เป็นสากลมักกำหนดให้มี “ผู้แทนฝ่ายบริหาร” เช่น ISO 9001:2000 กำหนดให้มี Quality Management Representative (QMR), ISO 14001 ให้มี Environmental Management Representative (EMR) และ มอก.-18001 มีOccupational Health and Safety Management Representative (OH&SMR)

ส่วน Six Sigma ระบบการจัดการคุณภาพที่กำลังเป็นที่แพร่หลาย กำหนดให้มีบุคลากรในหลายๆระดับ ได้แก่

1) Executive Champion เป็นผู้ซึ่งผู้บริหารระดับสูงขององค์กรกำหนดให้เป็นผู้ดูแลและสนับสนุนภารกิจที่เกี่ยวข้องกับการนำ Six Sigma มาประยุกต์ใช้ทั้งหมด การกำหนดบุคลากรในตำแหน่งนี้ เป็นการส่งสัญญาณบอกทุกๆคนว่าองค์กรมีความตั้งใจจริง โดยบุคคลที่ได้รับการคัดเลือกมักเป็นคนที่มีความโดดเด่นและเป็นที่ยอมรับของพนักงานในองค์กร

2) Project Champion ได้รับการคัดเลือกโดย Executive Champion ให้มีหน้าที่กำกับดูและ Black Belt และโครงการต่างๆ มีหน้าที่ช่วย Black Belt คัดเลือก ประเมินผล และสนับสนุนการทำโครงการต่างๆ

3) Development Champion ได้รับการคัดเลือกโดย Executive Champion ให้มีหน้าที่เป็นผู้ชี้นำและเตรียมงานเพื่อการเริ่มต้นโครงการ Six Sigma

4) Black Belt เป็นพนักงานระดับกลาง โดยส่วนใหญ่มีความรับผิดชอบเกี่ยวกับ Six Sigma เพียงอย่างเดียวจนกว่างานที่ได้รับมอบหมายจะสำเร็จ เป็นคนที่ทำงานจริงๆ เป็นบุคคลที่สำคัญที่สุดในการพัฒนา Six Sigma

5) Green Belt คอยให้ความช่วยเหลือ Black Belt ในงานต่างๆเพื่อให้โครงการต่างๆประสบความสำเร็จ ได้รับการมอบหมายงานจาก Black Belt หากเปรียบเทียบก็เป็น “ผึ้งงาน” หากแต่สามารถทำงานได้ด้วยตนเอง

จะเห็นว่าการกำหนดโครงสร้างเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดไม่ว่าจะนำระบบใดมาใช้ภายในองค์การ สำหรับระบบการจัดการพลังงาน เป้าหมายของโครงสร้างคือการพัฒนาอย่างยั่งยืน ดังนั้นจึงจำเป็นต้องมีโครงสร้างสำหรับ 2 ระยะ ได้แก่ ระยะการพัฒนาระบบฯ และ ระยะบริหารระบบฯ

……………………………………………………….

3. รางวัล/นวัตกรรมด้านสิ่งแวดล้อมในภาคอุตสาหกรรม

รางวัลที่มีการมอบให้เป็นเกียรติ หรือ การประกวด หรือการผ่านเกณฑ์มาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมในภาคอุตสาหกรรมมีมากมาย ในที่นี่ขอยกตัวอย่างพร้อมรายละเอียดเป็นบางส่วนเท่านั้น

(1) EMS for SMEs Awards โรงงานอุตสาหกรรมที่เข้าร่วมโครงการจะต้องดำเนินระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมตามข้อกำหนดและหลักเกณฑ์การให้สัญลักษณ์ตามที่กรมโรงงานอุตสาหกรรมกำหนด ซึ่งสอดคล้องกับมาตรฐานระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมสากล (ISO14001) ซึ่งสามารถศึกษาหลักเกณฑ์การให้สัญลักษณ์ การเตรียมความพร้อม

(2) รางวัลอุตสาหกรรมดีเด่น (Industrial Prime Minister Awards) กระทรวงอุตสาหกรรม จัดการคัดเลือกเพื่อมอบรางวัลอุตสาหกรรมประเภทยอดเยี่ยม และประเภทดีเด่น 7 ประเภท เพื่อเป็นกำลังใจและเป็นแบบอย่างแก่ ผู้ประกอบการธุรกิจอุตสาหกรรมให้มีความคิดริเริ่ม และความวิริยะอุตสาหะในการสรรสร้างสิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อ การพัฒนาอุตสาหกรรมของประเทศ โดยผู้ประกอบการที่ได้รับรางวัลสามารถนำเครื่องหมายเชิดชูเกียรติ ไปใช้ใน การประชาสัมพันธ์กิจการของตนเองได้ ทั้งนี้ได้รับเกียรติจากฯพณฯ นายกรัฐมนตรี เป็นผู้มอบรางวัลในงาน ประกาศเกียรติคุณอุตสาหกรรมดีเด่นเป็นประจำทุกปี

(3) เหมืองแร่สีเขียว (Green mining)กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ ได้พิจารณาคัดเลือก สถานประกอบการชั้นดี (เกรด A) ประจำปี 2553-2554 จำนวนทั้ง สิ้น 87 ราย

(4) อุตสาหกรรมสีเขียว กระทรวงอุตสาหกรรมได้ร่วมกับทุกหน่วยงานของกระทรวงอุตสาหกรรม รวมถึงสถาบันเครือข่าย สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัด และนิคมอุตสาหกรรมทั่วประเทศ ส่งเสริมให้สถานประกอบการทั่วประเทศใส่ใจในการดำเนินธุรกิจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องสู่การเป็นอุตสาหกรรมสีเขียวใน 5 ระดับ

(5) EIA Monitoring Awardsเป็นรางวัลเกียรติคุณที่กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมมอบให้แก่ผู้ประกอบการที่ตระหนักถึงความสําคัญที่จะดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม และร่วมมือกับภาครัฐในกา รส่งเสริมและ รักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมให้ดียิ่งขึ้น โดยมีการปฏิบัติตามมาตรการลดผลกระทบสิ่งแวดล้อมตามข้อกําหนดในรายงาน EIA และมีการจัดสภาพแวดล้อมที่ดีโดยจัดขึ้นเป็นประจําทุกปีนับตั้งแต่ ปี 2538 เป็นต้นมา

นวัตกรรมด้านสิ่งแวดล้อมในภาคอุตสาหกรรม

ในส่วนของนวัตกรรมจะมีหน่วยงานหลักในการพัฒนาและประเมิน คือ  สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) (สนช.) ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนให้เกิด“นวัตกรรม” ในรูปแบบของการใช้เทคโนโลยีที่ก้าวหน้าและทันสมัย ในรูปแบบของนวัตกรรมเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Innovation) ด้านอุตสาหกรรมเศรษฐนิเวศ (Eco – Industry) เพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพของกระบวนการผลิตในภาคอุตสาหกรรม การพัฒนาแหล่งเชื้อเพลิงและพลังงานจากวัตถุดิบชีวมวล (biomass) รวมทั้งจากขยะมูลฝอยซึ่งเกิดขึ้นทั่วประเทศปีละกว่า 14 ล้านตัน เรียนรู้เพิ่มเติมกับนวัตกรรมด้านสิ่งแวดล้อมในภาคอุตสาหกรรมที่น่าสนใจพร้อมรายละเอียดเชิงลึกในครั้งต่อไป

สำหรับธุรกิจที่เจ้าของหรือผู้บริหารมีจิตสำนึกที่ดีต่อสังคมและต้องการทำ ธุรกิจที่ไม่สร้างมลพิษหรือไม่ต้องการให้ธุรกิจมีส่วนในการเพิ่มสภาวะโลก ร้อนในรุนแรงมากขึ้น เรื่องของการติดตามรอยเท้าคาร์บอน หรือที่เรียกว่า คาร์บานฟุตพริ้นท์(Carbon Footprint)ก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ตควรศึกษาทำความเข้าใจความจริงแล้ว “รอยเท้าคาร์บอน” ที่ว่านี้ จะหมายถึงการติดตามหรือตรวจวัดดูว่า ธุรกิจ,องค์กร,กิจกรรม,บุคคล หรือแม้กระทั่งสินค้า และ ผลิตภัณฑ์ใดบ้างที่ปล่อย “ก๊าซเรือนกระจก” ออกสู่บรรยากาศมากน้อยเพียงใดกลุ่มก๊าซหรือสารเคมี ที่ได้ชื่อว่าเป็น ก๊าซเรือนกระจก ที่สำคัญมีอยู่ 6 ตัว ประกอบด้วย ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์(Carbondioxide,CO2)ก๊าซมีเทน(Mthen,CH4)ก๊าซไนตรัส ออกไซด์(N2O)สารไฮโดรฟลูโอคาร์บอน(Hydorfluorcarbons,HFCs)สารเปอร์ฟลูออร์ โรคาร์บอน(Perfluorcarbons,PFCs)และสารซัลเฟอร์ เฮกฟลูออร์ไรด์(Suphur hexafluoride,SF6) แต่เพื่อให้การติดตามการปลดปล่อยก๊าซและสารเคมีเหล่านี้เป็นไปได้โดยสะดวก ขึ้น จึงมีการใช้หน่วยวัดมาตรฐาน โดยให้คำณวนปารปล่อยก๊าซต่างๆเหล่านี้ ให้เทียบเท่ากับการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดอ็อกไซด์ หรือ CO2 เพียงตัวเดียวจึงเป็นที่มาของคำว่า “รอยเท้าคาร์บอน” ซึ่งหมายถึงปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่เทียบเท่ากับปริมาณก๊าซคาร์บอนได อ็อกไซด์ที่ถูกปล่อยออกสู่บรรยากาศ ไม่ว่าจะโดยความตั้งใจหรือไม่ก็ตามในกรณีนี้ คำว่า “คาร์บอน” ก็หมายถึง ก๊าซคาร์บอนไดอ็อกไซด์การติดตามวัดดูว่าธุรกิจใด มีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกหรือมี คาร์บอนฟุตพริ้นท์ มากน้อยเท่าใดนั้น มักจะนิยมวัดกัน 2 วิธี คือ วัดดูว่าดดยรวมทั้งหมดในการปประกอบการของธุรกิจนั้นมีปริมาณคาร์บอนฟุต พริ้นท์เท่าใด ส่วนอีกวิธีหนึ่ง คือ การวัดดูว่าสินค้าหรือผลิตภัณฑ์แต่ละตัวขิงธุรกิจ นับตั้งแต่การใช้วัตถุดิบกระบวนการผลิต การจัดเก็บ การขนส่ง และการกำจัดทิ้ง ทั้งวงจรมีการปล่อยปริมาณก๊าซเรือนกระจกไปมากน้อยเพียงใดการวัดค่าหรือที่มักจะเรียกกันว่า การประเมิณคาร์บอนฟุตพริ้นท์ นี้ จะมีประโยชน์ทำให้กิจการได้ทราบว่าปัจจุบันธุรกิจมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ไปเท่าใด และธุรกิจจะจัดเตรียมมาตรการใด เพื่อพยายามลดค่าคาร์บอนฟุตพรินท์ให้น้อยลงเปรียบเสมือนกับการมีบรรทัดฐานตั้งต้นไว้เพื่อการติดตามควบคุม และพัฒนาให้ดีขึ้นนั่นเอง เป็นการแสดงความมุ่งมั่นของธุรกิจจะดูแลรักษาโลกและสังคมโดยทั่วไป ประโยชน์จะเกิดขึ้นตามมาก็คือ การลดการใช้พลังงานการพัฒนาเทคโนดลยีและกระบวนการให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้น และการได้ชื่อว่าเป็นองค์กรที่ห่วงใยสิ่งแวดล้อม ฯลฯ

การประเมินค่าคาร์บอนฟุตพริ้นท์ ระดับองค์กร จะทำกัน 3 ระดับ

ระดับที่ 1 ได้แก่การประเมินค่าการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เกิดจากกิจกรรมหลักของธุรกิจ โดยตรง เช่น ก๊าซที่ปล่อยออกมาจากการผลิต กระบวนการผลิต รวมถึงก๊าซที่ปล่อยออกจากยานพาหนะทุกชนิดที่ธุรกิจเป็นเจ้าของ

ระดับที่ 2 ได้แก่การประเมินค่าการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากกิจกรรมทางอ้อมที่ธุรกิจต้อง จัดวื้อหรือจัดหามาประกอบการดำเนินธุรกิจ เช่น การปล่อยก๊าซจากการผลิตไฟฟ้า พลังงานอื่นๆ เช่น ความร้อน หรือ ไอน้ำ เป็นต้น

ระดับที่ 3 ได้แก่การประเมินค่าการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากกิจกรรมอื่นๆ ที่ธุรกิจดำเนินการ เช่น การปล่อยก๊าซจากการเดินทางติดต่อธุรกิจ การเดินทางทำงานของพนักงาน หรือ จากขยะ ของเสีย หรือ ของเหลือทั้งที่ธุรกิจเป็นผู้สร้างขึ้น

ส่วนการประเมินค่าคาร์บอนฟรุตพริ้นท์ของผลิตภัณฑ์นั้นหลักการก็คือ การประเมินค่าก๊าซเรือนกระจกที่เกิดขึ้นตลอดวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์ชนิดนั้นๆ เริ่มจากการได้มาซึ่งวัตถุดิบ การขนส่งวัตถุดิบ การผลิต หรือประกอบชิ้นส่วน การใช้งาน ตลอดไปจนถึงการกำจัดซากของผลิตภัณฑ์ที่หมดอายุการใช้งานแล้วรวมไปถึงการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เกิดขึ้นจากซัพพลายเออร์หรือผู้จัดหาและ ส่งมอบวัตถุดิบ ผู้กระจายสินค้าหรือผู้จำหน่ายและลูกค้า ผู้ใช้งาน หรือ ผู้บริโภค ถึงแม้ว่า การประเมินค่าคาร์บอนฟรุตพริ้นท์ ในทางปฏิบัติจะมีความซับซ้อนและความเป็นเทคนิคค่อนข้างมาก ธุรกิจอาจต้องใช้บริการของที่ปรึกษา ผู้เชี่ยวชาญ หรือ การสนับสนุนของหน่วยงานภาครัฐ มาช่วยในการประเมินค่า แต่การที่ธุรกิจจะริเริ่มเพื่อให้มีการติดตาม รอยเท้าคาร์บอน ในการทำธุรกิจของตนเอง แล้วนอกจากจะทำให้ธุรกิจสามารถลดการใช้พลังงาน ซึ่งเป็นการลดต้นทุนการผลิตโดยตรงแล้ว ยังจะทำให้ธุรกิจมีความสามารถในการแข่งขันเพิ่มขึ้น สามารถนำไปใช้ในเชิงการตลาดที่แสดงให้เห็นความรับผิดชอบต่อสังคม ทำให้เกิดการแยกแยะในการตัดสินใจซื้อให้กับผู้บริโภคที่มีความห่วงใยต่อสภาพ แวดล้อมและยังเป็นการเตรียมตัวสำหรับการแข่งขันทางธุรกิจในอนาคตอีกด้วย เนื่องจากในปัจจุบัน มีประเทสที่ความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจหลายประเทศ ได้มีการนำระบบคาร์บอนฟรุตพริ้นท์ มาใช้แล้ว เช่นสหราชอาณาจักร สวิตเซอร์แลนด์ แคนาดา เยอรมนี สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น เกาหลี เป็นต้น ซึ่งส่งผลให้สินค้านำเข้าจากประเทศไทยบางรายการถูกร้องของให้มีการจัดทำ คาร์บอนฟุตพริ้นท์ด้วยหากผู้ประกอบการไทยยังไม่มีความพร้อมในเรื่องนี้ ก็อาจทำให้สูญเสียโอกาสทางธุรกิจได้ง่ายๆ

2. การตลาดสีเขียวในประเทศ และ บนเวทีโลก

“ผลิตภัณฑ์สีเขียว” (Green Product) จำเป็นต้องเข้าสู่กระบวนการทางตลาดแบบที่เรียกว่า การตลาดสีเขียว (Green Marketing) ซึ่งผู้ประกอบการจะต้องมีจิตสำนึกด้านสิ่งแวดล้อม ตั้งแต่กระบวนการผลิต ดูแลสภาพแวดล้อมของโรงงานให้สะอาด มีมาตรการกำจัดของเสียออกจากโรงงานไม่ให้ออกมาทำลาย สิ่งแวดล้อม รวมทั้งในแง่วิจัยและพัฒนาก็ต้องไม่ให้เป็นพิษภัยกับสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศวิทยา เช่น เปลี่ยนบรรจุภัณฑ์โฟมซึ่งย่อยสลายได้ยากให้เป็นวัสดุอื่น เลิกใช้ถุงหรือขวดพลาสติก หันมาใช้วัสดุอื่นเพื่อการรีไซเคิลได้

รูปภาพขวดน้ำอัดลม

ในต่างประเทศการตลาดสีเขียวที่แข่งขันกันอย่างรุนแรงมากจะเป็นเรื่องของ “บรรจุภัณฑ์” (Packaging) โดยเฉพาะบรรจุภัณฑ์ของเครื่องดื่ม เพราะภาชนะเหล่านี้เมื่อใช้ไปแล้วทิ้งไป ธรรมชาติจะย่อยสลายได้ในเวลาต่างๆ กัน เช่น แก้วจะย่อยสลายในเวลากว่าพันปี ถุงพลาสติกใช้เวลาหลายพันปี ส่วนโลหะใช้เวลาเพียงร้อยปี และกระดาษเพียงสิบปีเท่านั้น ดังนั้น ผู้ผลิตที่ใช้วัสดุผลิตบรรจุภัณฑ์ที่ย่อยสลายเร็วกว่า ย่อมได้เปรียบคู่ต่อสู้ในแง่การตลาดสีเขียวมากกว่า ความต้องการบริโภคผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมทำให้เกิดการตลาดสีเขียว (Green Marketing) ในระดับต่างๆ ได้แก่ ระดับ green ใช้เกณฑ์การวัดทางธุรกิจเพียงอย่างเดียว โดยดูที่ยอดขายสินค้า ไม่เน้นการวัดการเปลี่ยนแปลงในสังคม ใช้การประชาสัมพันธ์เพื่อสร้างภาพ เป็นธุรกิจที่มีผลิตภัณฑ์บริการ และกระบวนการผลิตสินค้าเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมแตกต่างจากผลิตภัณฑ์ทั่วไป เช่น เครื่องใช้ไฟฟ้าประหยัดพลังงาน รถยนต์ใช้พลังงานทดแทนน้ำมัน สวนผักปลอดสารพิษ ซูเปอร์มาร์เก็ตที่ใช้ถุงกระดาษแทนถุงพลาสติก เป็นต้น

ระดับ greener มีจุดประสงค์มากกว่าการทำยอดขาย แต่หวังผลด้านอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมโดยส่งเสริมให้คนร่วมมือกันเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการใช้ผลิตภัณฑ์และทรัพยากร มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์มากขึ้น เช่น นอกจากขายรถยนต์ประหยัดพลังงานแล้ว บริษัทยังมีแคมเปญรณรงค์ให้คนใช้รถอย่างมีความรับผิดชอบมากขึ้น มีการจัดกิจกรรมวันเช็คสภาพรถ และให้ความรู้ หมั่นตรวจสภาพรถบ่อยๆ เป็นการประหยัดน้ำมัน และลดปริมาณไอเสียที่ปล่อยออกมาสู่อากาศด้วย

ดังนั้นตัววัดระดับนี้จึงมีทั้งยอดขายและจำนวนคนที่มาร่วมกิจกรรม ระดับ greenest เป็นระดับที่ก่อให้เกิดนวัตกรรมใหม่และก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงขึ้นในสังคม เช่น การบริการที่เปิดโอกาสให้คนที่เป็นเจ้าของรถยนต์ประหยัดน้ำมันแต่ไม่ค่อยได้ใช้รถ กรณีต้องไปทำงานต่างประเทศช่วงหนึ่งโดยนำรถมาให้คนอื่นเช่าขับช่วงนั้นหรืออาจเป็นบริการที่จัดคิวให้คนที่อยู่ทางเดียวกันได้ใช้รถร่วมกันก็ได้คราวต่อไป เราจะมาดูกันต่อว่า แล้วเราจะออกแบบผลิตภัณฑ์ของเราเพื่อสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืนได้อย่างไร

รูปภาพแก้วกาแฟกระดาษ

2.1 แนวคิดการตลาดสีเขียวในประเทศและต่างประเทศ

แนวคิดตลาดสีเขียวแต่เดิมมาจากเรื่องการส่งเสริมการผลิตเกษตรอินทรีย์ที่พยายามลดสารเคมีใดๆ เข้ามารบกวน มีกระบวนการปลูกและเก็บเกี่ยว รวมถึงการเจริญเติบโตตามธรรมชาติ ทำให้ได้ผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติอย่างแท้จริง ได้รสชาติที่อร่อยถูกปาก และไม่ก่อให้เกิดอันตรายกับการบริโภค ในขณะเดียวกันเกษตรอินทรีย์นั้นก็ไม่ทำลายสภาพแวดล้อม และไม่ทำให้ธรรมชาติเสียสมดุล3 แต่ในปัจจุบันตลาดสีเขียวได้ขยายความกว้างออกไปจนครอบคลุมสินค้าและบริการในภาคอุตสาหกรรมแล้ว และในอนาคตก็มีแนวโน้มที่จะได้รับการต้อนรับเป็นอย่างดีโดยเฉพาะในกลุ่มผู้มีรายได้สูง ซึ่งจะเป็นส่งเสริมการตลาดและเพิ่มมูลค่าของสินค้าได้อีกส่วนหนึ่ง นอกจากความดีของตัวสินค้าและบริการที่ช่วยลดปัญหาสิ่งแวดล้อมเอง

อย่างไรก็ตาม การสร้างเครือข่ายที่เข้มแข็งเท่านั้นที่จะทำให้ตลาดสีเขียวมีความยั่งยืน โดยเครือข่ายตลาดสีเขียวประกอบด้วย

• Green Product ผลิตภัณฑ์เขียวๆ ที่ผลิตโดยกรรมวิธีที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม

• Green Business Producer ซึ่งผลิตภัณฑ์เขียวๆ นี้เกิดขึ้นไม่ได้หากขาดผู้ผลิตที่เข้าใจและเอาใจใส่สิ่งแวดล้อม

• Green Consumer ในเมื่อมีผู้ผลิตก็ย่อมต้องมีผู้บริโภค ซึ่งก็จะเกิดสมดุลในตลาด รวมไปถึงสร้างสมดุลธรรมชาติไปในตัวด้วย

• Green Community เมื่อมีการบริโภคเขียวๆ กันทั้งระบบก็จะก่อให้เกิดสังคมสีเขียวที่ยั่งยืน ซึ่งผู้ได้รับประโยชน์ทั้งหลายทั้งมวลนั้นนอกจากโลกแล้วก็คือมนุษย์นั่นเอง

ในระดับเวทีการแข่งขันของผู้ผลิตเพิ่มขึ้นจนเห็นไปชัด ซึ่งจะเห็นได้จากการใช้ Corporate Social Responsibility (CSR) (อ่านเพิ่มเติมหัวข้อที่เกี่ยวข้อง) ในการดำเนินธุรกิจ ทั้งนี้ อาจจะมีทั้งตัวจริงและตัวปลอมเกิดขึ้น แต่อย่างไรก็ตาม เวลาจะเป็นเครื่องพิสูจน์ว่าใครคือตัวจริงที่มีส่วนรับผิดชอบต่อสังคมอย่างแท้จริง ตัวอย่างของผู้ผลิตที่ดำเนินธุรกิจโดยใช้นโยบาย CSR เช่น แมคโดนัลด์ ฮอนด้า โลตัส P&G Pampers และ Coca-Cola เป็นต้น4,5

ตัวอย่างของผู้บริโภคที่ให้ความสนใจกับผลิตภัณฑ์สีเขียว เช่น ประเทศอิตาลีซึ่งมีการขานรับเรื่องนี้อย่างชัดเจน6 การประเมินตลาดของจีนพบว่าผู้บริโภคสนับสนุนสินค้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากกว่า5 เป็นต้นดังนั้น ประเทศไทยต้องเพิ่มการรณรงค์เรื่องผลิตภัณฑ์สีเขียว และตลาดสีเขียวให้มากขึ้นเพื่อรองรับการขยายตัวของสินค้าประเภทนี้

2.2 ความจำเป็นที่ภาคอุตสาหกรรมต้องปรับตัว

จากที่กล่าวมาข้างต้น ย่อมแสดงให้เห็นแล้วว่าภาคอุตสาหกรรมไม่สามารถจะอยู่เฉยได้ อีกต่อไป ทั้งด้วยแรงกดดันจากภาคส่วนต่างๆ และผลกระทบที่ได้รับโดยตรงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภาคอุตสาหกรรมจำเป็นต้องเรียนรู้ในการปรับตัวเรื่องการปรับเปลี่ยนขบวนการผลิต การขนส่งเพื่อลดความเสี่ยงเรื่องต้นทุน และปริมาณมลพิษ ต้องมีการสร้างภาพลักษณ์เพื่อส่งเสริมการตลาด เพราะในปัจจุบันสื่อประชาสัมพันธ์มีมากมาย และข่าวสารที่ส่งผ่านสังคมออนไลน์กำลังจะเป็นตัวแปรสำคัญของสินค้าและบริการเลยทีเดียว นอกจากนี้ต้องมีการเรียนรู้กฎหมายที่เกี่ยวข้องเพื่อป้องกันความผิดพลาดในการทำธุรกิจ

……………………………………………………….

1. ทำความรู้จักกับรอยย่ำคาร์บอน (Carbon Foot Print)

1.1 Carbon Footprint (CF) คืออะไร สำคัญอย่างไร?

“คาร์บอนฟุตพริ้นท์” หมายถึงปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่ปล่อยออกมาจากผลิตภัณฑ์แต่ละหน่วยตลอดวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ (LCA : Life Cycle Assessment) ตั้งแต่การได้มาซึ่งวัตถุดิบ การขนส่ง การประกอบชิ้นส่วน การใช้งาน และการจัดการซากผลิตภัณฑ์หลังการใช้งาน โดยคำนวณออกมาในรูปคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า เข้าใจง่ายๆ ก็คือเป็นการต่อยอดจากการประเมินวัฏจักรชีวิตผลิตภัณฑ์ที่เรารู้จักกันดีอยู่แล้วในอดีต ซึ่งมุ่งไปที่ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และหาตัวชี้วัดค่อนข้างยากสำหรับ LCA

ส่วนคาร์บอนฟุตพริ้นท์ หรือ CF ซึ่งต่อไปเราจะเคยชินกับคำว่า CF สามารถคำนวณออกมาเป็นปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่เกิดขึ้นตั้งแต่ต้นจนจบ ชีวิตของผลิตภัณฑ์หรือบริการ ผลิตภัณฑ์ชนิดเดียวกันชนิดใดที่มีคาร์บอนต่ำกว่า ก็ถือว่ามีประสิทธิภาพสูงกว่า ส่งผลกระทบก๊าซเรือนกระจกน้อยกว่า แต่การคิดคำนวณก็ไม่ใช่เรื่องง่ายๆ ต้องอาศัยฐานข้อมูลที่เชื่อถือได้ สำหรับประเทศไทยค่อนข้างโชคดีที่ MTEC:ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ สวทช. ในสังกัดของกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ได้พากเพียรพยายามจัดทำฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตของวัสดุพื้นฐานและพลังงานของประเทศ (National Life CycleInventory Database) จนสามารถใช้เป็นข้อมูลในหลายๆ ผลิตภัณฑ์เพื่อทำโครงการนำร่องคาร์บอนฟุตพริ้นท์

รูปภาพตัวอย่างเครื่องหมายคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของประเทศต่างๆ

1.2 LCI Database มีความสำคัญอย่างไร

นานาชาติที่เป็นประเทศคู่ค้าของสหภาพยุโรปและญี่ปุ่นใช้ LCI Database เป็นฐานข้อมูลพื้นฐานในการประเมินผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมของผลิตภัณฑ์ โดย LCI Database กำลังถูกผลักดันให้เป็นมาตรฐานสากล (ISO) เนื่องจากวัฏจักรชีวิตผลิตภัณฑ์ (LCA) เป็นเครื่องมือทางวิทยาศาสตร์ที่ดี ในการประเมินความเป็นมิตรของผลิตภัณฑ์ บริการและองค์กร ไม่ว่าจะเป็น Eco-Products/Eco-Label/Eco-Efficiency/Carbon Footprint สำหรับประเทศไทยซึ่งมีความพร้อมก่อนใครในอาเซียน ภาคอุตสาหกรรมสามารถใช้และพัฒนา Eco-products ให้สอดคล้องกับกฎระเบียบของประเทศคู่ค้า ส่วนภาครัฐก็สามารถใช้เป็นข้อมูลในการกำหนดนโยบายด้านสิ่งแวดล้อมและพลังงานทดแทน

1.3 สถานการณ์ของ Carbon Footprint (CF) ในประเทศไทย

องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (TGO) และ MTEC เป็นเจ้าภาพหลัก โดยมีพันธมิตรที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมโรงงานอุตสาหกรรมและสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยในฐานะผู้ใช้ประโยชน์จาก CF โดยได้ร่วมกันจัดพิธีลงนาม การใช้คาร์บอนฟุตพริ้นท์ และฐานข้อมูลวัฏจักรชีวิตพร้อมการสัมมนาให้ความรู้แก่ผู้ประกอบการ เมื่อวันที่ 25 ธันวาคม 2552 ณ โรงแรมสยามซิตี้ มีการนำผลิตภัณฑ์ต่างๆ ที่จัดแสดงเครื่องหมาย CF แจ้งปริมาณคาร์บอนมาให้ความรู้กันอย่างคับคั่ง และได้รับเกียรติจากท่านรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีดร.คุณหญิง กัลยา โสภณพนิช เป็นประธานในพิธี

1.4 วิธีการประเมิน CF: Carbon Footprint

เนื่องจากประเทศไทยเป็นประเทศแรกในอาเซียนที่ประกาศใช้คาร์บอนฟุตพริ้นท์ก่อนการประกาศมาตรฐานการประเมินตาม ISO 14067 ในเดือนพฤศจิกายน 2554 ซึ่งวิธีการจะไม่แตกต่างจากที่เรากำลังทำอยู่ในขณะนี้

รูปภาพ CFP คำนวนจากวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ใน 5 ระยะ

โดยเริ่มต้นจากการคัดเลือกผลิตภัณฑ์ที่ต้องการคำนวณและดำเนินการ CF ดังนี้

(1) จัดทำ Life Cycle Flow Chart ของผลิตภัณฑ์

(2) เก็บข้อมูลในโรงงาน

(3) นำข้อมูลมาเปลี่ยนเป็นปริมาณก๊าซเรือนกระจก (คูณด้วย CO2 emission intensity)

(4) รวบรวมคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าจากทุกกระบวนการ = CF

พูดง่ายๆ ก็คือนำคาร์บอนที่เกิดขึ้นจากทุกกระบวนการมาบวกกัน โดยอาศัยข้อมูลพื้นฐานจาก MTEC ก็จะได้คาร์บอนฟุตพริ้นท์ : CF

1.5 ตัวอย่าง การคำนวณ CF โครงการนำร่อง Carbon Footprint ของผลิตภัณฑ์ในประเทศไทย

5 บริษัทชั้นนำอาสาเข้าโครงการนำร่องคาร์บอนฟุตพริ้นท์ ประกอบด้วย

1. บริษัท การบินไทย จำกัด (มหาชน) ผลิตภัณฑ์อาหารและบริการบนเครื่องบิน

2. บริษัท ซี.พี. อินเตอร์เทรด จำกัด ผลิตภัณฑ์ข้าวหอมมะลิ 100%

3. บริษัท ทองไทยการทอ จำกัด ผลิตภัณฑ์เสื้อยืด Cotton 100%

4. บริษัท เบทาโกร จำกัด (มหาชน) ผลิตภัณฑ์อาหารไก่

5. บริษัท เอส ไอ จี คอมบิบล็อก จำกัด ผลิตภัณฑ์ปลอดเชื้อสำหรับอาหารและเครื่องดื่ม โดยจะขอยกตัวอย่างคาร์บอนฟุตพริ้นท์ที่คำนวณได้จากโครงการของบริษัท การบินไทย จำกัด (มหาชน) ดังนี้

รูปภาพตาราง CFP ของข้าวแกง + แกงเขียวหวานไก่ + ผัดผัก และมัสมั่นไก่

1.6 เก็บตกจากการคำนวณคาร์บอนฟุตพริ้นท์ (CF)

ท่านทราบหรือไม่ว่า การสระผมซึ่งโดยปกติใช้น้ำอุ่น เครื่องทำน้ำอุ่นใช้ไฟฟ้า การผลิตไฟฟ้าก่อให้เกิดคาร์บอนไดออกไซด์ต้องนำมารวมด้วย หรืออีกตัวอย่างหนึ่ง CF ของข้าวปั้นญี่ปุ่น ซึ่งประกอบด้วยไส้ปลาดิบหลาย ๆ ชนิด เมื่อนำข้าวใส่ไส้ปลาดิบแต่ละชนิดมาเปรียบเทียบกันปรากฏว่าข้าวปั้นปลาดิบไส้ปลาคอด (Cod) ซึ่งเป็นปลาน้ำลึกอยู่ไกลต้องใช้ทรัพยากรมาก มีค่า CF สูงที่สุด สำหรับท่านที่ชอบน้ำอัดลมกระป๋องหรือกล่องแบบ UHT ซึ่งการคิดคำนวณ ต้องนำ CF จากกระป๋องหรือกล่องมารวมกับน้ำอัดลม หรือนมในกล่อง จึงจะได้ค่าคาร์บอนฟุตพริ้นท์ที่เราใช้ ในอนาคตอันใกล้ ท่านสามารถรวม CF ในแต่ละวันที่ท่านเป็นผู้ก่อเริ่มตั้งแต่อาหารมื้อเช้า น้ำอัดลม นม พอถึงที่ทำงานพื้นพรมก็มี CF และอีกหลายๆ อย่างรอบๆ ตัวก็จะมี CF กลับมาถึงบ้านอาบน้ำสระผมยาสระผมก็ยังมี CF ซึ่งวิถีชีวิตในแต่ละวันท่านอาจสร้างคาร์บอนไดออกไซด์เพิ่มก๊าซเรือนกระจกอย่างมากมาย หากรัฐมีนโยบายการจัดเก็บภาษีสิ่งแวดล้อมแบบมีส่วนร่วม PPP: Polluter Pays Principle เงินเดือนอาจไม่พอใช้ก็ได้คาร์บอนฟุตพริ้นท์จะเป็นภาระหรือพันธะของผู้ประกอบการ อยู่ที่มุมมองของท่าน แต่ที่แน่นอน CF จะต้องกลายเป็น NBT: Non Tariff Barrier หรือข้อกีดกันทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษีอากรในอีกไม่นานเกินรอจึงควรติดดาวให้กลุ่มนักวิชาการที่รณรงค์ในเรื่องนี้จนมีความพร้อมก่อนประเทศอื่นๆ ในอาเซียน ดังนั้นองค์กรของรัฐที่ใช้งบประมาณแผ่นดินภาษีของประชาชน ก็ควรเอาเป็นแบบอย่าง ไม่ใช่พยายามออกกฎระเบียบเพื่อปกป้องสิทธิประโยชน์ของบริษัทข้ามชาติ

……………………………………………………….

3. โครงการเพื่อนเตือนภัย 

3.1  วัตถุประสงค์ของโครงการ

(1)    เพื่อสร้างเครือข่ายให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการสนับสนุนการแจ้งเตือน ภัย ให้มีความฉับไวและทั่วถึง มากขึ้นรวมทั้งช่วยเผยแพร่ความรู้ด้านภัยพิบัติและการป้องกันและบรรเทา สาธารณภัย ให้เกิดความปลอดภัยมากที่สุด

(2)   เพื่อการแสวงหาอาสา สมัครทำหน้าที่เฝ้าระวังเหตุการณ์ภัยพิบัติที่เกิดขึ้นใน พื้นที่และรายงานผลให้ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติได้อย่างทันท่วงที

(3)   เพื่อ การแสวงหาสมาชิกเครือข่าย “เพื่อนเตือนภัย”ให้มีจำนวนมากพอครอบคลุมพื้นที่ทุกจังหวัด อำเภอ ตำบล และหมู่บ้าน เพื่อประโยชน์ในการสนับสนุนการเตือนภัยและเป็นข่ายสื่อสารคู่ขนานในยามเกิด ภัยพิบัติ ให้สามารถสนับสนุนการช่วยเหลือในการอพยพหลบภัยได้ทันเวลา

(4)   เพื่อ ปลูกฝังเยาวชนคนรุ่นใหม่ให้รู้คุณค่าของการเป็นผู้มีจิตอาสา ช่วยดูแลสังคมด้านความปลอดภัย จากภัยธรรมชาติต่างๆ โดยใช้ทรัพยากรสื่อสารที่มีอยู่แล้วให้เกิดประโยชน์สูงสุด

รูปภาพเครือข่ายและภัยน้ำท่วม

3.2 เป้าหมายของโครงการ

1. มีสมาชิกเครือข่าย “เพื่อนเตือนภัย” และ “ลูกเสือเตือนภัย” อยู่ทุกหมู่บ้าน ตำบล อำเภอ และจังหวัด สามารถติดต่อสื่อสารกันได้ด้วยการสื่อสารทางใดทางหนึ่งหรือหลายทาง
2. มี รายชื่อสมาชิกที่มีความรู้ความเข้าใจในการเป็นอาสาสมัครสนับสนุนในการแจ้ง เตือนภัยได้อย่างถูกวิธี รวมทั้งการแจ้งและรายงานเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในพื้นที่ ให้ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติทราบอย่างถูกต้องตรงตามความเป็นจริงได้อย่าง รวดเร็ว
3. เร่งขยายเครือข่าย “เพื่อนเตือนภัย” และ “ลูกเสือเตือนภัย” เพิ่มขึ้นให้มากที่สุด ซึ่งขณะนี้มีนักวิทยุสมัครเล่น จำนวนประมาณ ๓๐๐,๐๐๐ คน นอกจากนี้ยังมัวิทยุความถี่ภาคประชาชน CB (Citizen Band) ความถี่ ๒๔๕ MHz เป็นประชาชนที่มีวิทยุคมนาคมเครื่องแดงมีจำนวน ๒๐๐,๐๐๐ – ๓๐๐,๐๐๐ คน และสถานีวิทยุกระจายเสียงชุมชนอีกประมาณอีก ๔,๐๐๐ สถานีทั่วประเทศ

3.3 ผลการดำเนินงาน

เพื่อเปิดโอกาสให้แก่ผู้สนใจเป็นอาสาสมัครในเครือข่าย “เพื่อนเตือนภัย” ได้ง่ายขึ้นจึงจัดประเภทเพื่อนเตือนภัยเป็น 2 ประเภท เพื่อนเตือนภัยที่ผ่านการอบรมสร้างองค์ความรู้แล้วเรียกว่า “เพื่อนเตือนภัย” สำหรับผู้ที่สนใจสมัครหรือลงทะเบียนทาง Website: www.ndwc.go.th และ www.fw192.com แต่ยังไม่ได้เข้ารับการอบรมสร้างองค์ความรู้ให้เป็น “ลูกเสือเตือนภัย” (Warning Scout) ซึ่งจะจัดอบรมสร้างองค์ความรู้ให้ในโอกาสที่เหมาะสมต่อไป

นตอนมีดังนี้

(1)   จัดประชุมสัมมนาสร้างองค์ความรู้ ด้านระบบการเตือนภัย ภัยธรรมชาติต่างๆ และหาอาสาสมัครเป็นแกนนำเครือข่ายเพื่อนเตือนภัยเป็นผู้แทนในระดับจังหวัด อำเภอ ตำบล และหมู่บ้าน

(2)  จัดทำทะเบียนเครือข่ายเพื่อนเตือนภัย เพื่อใช้ในการติดต่อสื่อสาร

(3)  จัดทำบัตรประจำตัว “เพื่อนเตือนภัย” เพื่อการแสดงตนในการแจ้งข่าวและในการทำกิจกรรม

(4) จัดประชุมสัมมนาเพื่อเพิ่มจำนวน “เพื่อนเตือนภัย” ให้มากขึ้นในทุกภาคของประเทศ โดยเน้นกลุ่มประชาชนและหน่วยงานราชการ

(5) จัดทำสื่อกลางในการติดต่อประสานงานโดยเปิดเว็บไซต์ www.fw192.com เพื่อเป็นช่องทางในการรับทราบความเคลื่อนไหวของศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติรวมทั้งข้อเสนอแนะ ในการพัฒนาความรู้ความเข้าใจในการแจ้งเตือนภัย

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

1. สำนักงานนโยบายและบริหารจัดการน้ำและอุทกภัยแห่งชาติ
   http://www.waterforthai.go.th
2. สำนักนโยบายและแผนพลังงาน,  กระทรวงพลังงาน
   http://www.eppo.go.th/ccep/download/REDP_15_yrs.pdf
3. ศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ
   http://www.ndwc.go.th/web/

วีดีทัศน์ที่น่าสนใจ

1. ทิศทางแผนแม่บทพลังงานไทย, http://www.youtube.com/watch?v=yO3rBkBBOyQ

2. Close Up Thailand ตอน ยุทธศาสตร์พลังงานรับAEC, http://www.youtube.com/watch?v=3gWb68wcwSQ

3. รายการรู้ทันน้ำ ตอนที่ 1 (18-6-55), http://www.youtube.com/watch?v=Kg8dwY3mVfk

4. รายการ Green + นำเสนออัพเดทข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมใหม่ๆ

- เปลี่ยนกรุงเทพ เมืองจักรยาน, http://www.youtube.com/watch?v=2_nsXlhgCmk

- รีไซเคิลโทรศัพท์มือถือ, http://www.youtube.com/watch?v=og_DnzdElrM

………………………………………………………..

1. การบริหารจัดการน้ำตามแนวทางพระราชดำริในหลวง

ประเทศไทยควรแบ่งพื้นที่ในการบริหารจัดการน้ำตามสภาพภูมิประเทศและทางไหลของน้ำ ออกเป็น 3 พื้นที่ ดังนี้

1.1 พื้นที่ต้นน้ำ  ทำหน้าที่ กักเก็บน้ำ และดูดซับน้ำในพื้นที่ต้นน้ำไว้ให้มากที่สุด  ครอบคลุมพื้นที่ 10 จังหวัด ได้แก่ เชียงราย พะเยา เชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง ตาก น่าน แพร่ อุดรดิตถ์ และ สุโขทัย ในภาคเหนือและภาคกลางตอนบน อันเป็นแนวต้นกำเนิดแม่น้ำปิง แม่น้ำวัง แม่น้ำยม และ แม่น้ำน่าน พื้นที่ต้นน้ำมีความสำคัญในการชะลอน้ำ ไม่ให้ไหลบ่าอย่างรุนแรง โดยมีพื้นที่ป่าเป็นแรงสำคัญในการดูดซับน้ำ

1.2 พื้นที่กลางน้ำ  ทำหน้าที่ชะลอน้ำและเก็บน้ำไว้ตามแหล่งธรรมชาติ

ครอบคลุมพื้นที่ 14 จังหวัด ได้แก่ กำแพงเพชร พิษณุโลก พิจิตร นครสวรรค์ อุทัยธานี ชัยนาท สิงห์บุรี อ่างทอง สุพรรณบุรี พระนครศรีอยุธยา ลพบุรี สระบุรี นครนายก และ ปราจีนบุรี มีหน้าที่รองรับน้ำจากแม่น้ำปิง แม่น้ำวัง แม่น้ำยม และแม่น้ำน่าน อันเป็นต้นกำเนิดแม่น้ำเจ้าพระยา พื้นที่กลางน้ำมีหน้าที่ชะลอน้ำและรองรับน้ำจึงจำเป็นต้องให้ความสำคัญกับการบริหารจัดการน้ำ ร่วมกับการจัดการประตูระบายน้ำและการระบายน้ำตลอดแนวพื้นที่กลางน้ำ เพื่อป้องกันความเสียหายจากน้ำท่วมให้เกินขึ้นน้อยที่สุด

 1.3 พื้นที่ปลายน้ำ  ทำหน้าที่เร่งระบายน้ำลงตามคูคลอง ทะเล เพื่อปกป้องพื้นที่เศรษฐกิจ

ครอบคลุม 7 จังหวัด ได้แก่ ปทุมธานี นครปฐม นนทบุรี กรุงเทพมหานคร สมุทรปราการ สมุทรสงคราม และ ฉะเชิงเทรา อันเป็นแหล่งเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศ พื้นที่ปลายน้ำมีหน้าที่รองรับน้ำจากแม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำป่าสัก แม่น้ำน้อย และแม่น้ำท่าจีน ก่อนจะไหลลงสู่ทะเล โดยจะแบ่งเป็นพื้นที่ปกป้องชั้นนอก พื้นที่ปกป้องชั้นกลาง และพื้นที่ปกป้องชั้นใน

รูปภาพยุทธศาสตร์การบริหารจัดการน้ำเพื่อป้องกันอุทกภัย

2. แผนพลังงานทดแทนของประเทศไทย 15 ปี

2.1 วัตถุประสงค์

1. เพื่อให้ประเทศไทยใช้พลังงานทดแทนเป็นพลังงานหลักของประเทศแทนการนำเข้าน้ำมัน

2. เพิ่มความมั่นคงในการจัดหาพลังงานให้ประเทศ

3. ส่งเสริมการใช้พลังงานรูปแบบชุมชนสีเขียวแบบครบวงจร

4. สนับสนุนอุตสาหกรรมการผลิตเทคโนโลยีพลังงานทดแทนในประเทศ

5. วิจัย พัฒนา ส่งเสริมเทคโนโลยีพลังงานทดแทนประสิทธิภาพสูง

2.2 เป้าประสงค์

“เพิ่มสัดส่วนการใช้พลังงานทดแทนให้เป็นร้อยละ 20 ของการใช้พลังงานขั้นสุดท้ายของประเทศ ในปี 2565”

 

2.3 แผนพัฒนาพลังงานทดแทน 15 ปี จะแบ่งเป็น 3 ระยะ ได้แก่

ระยะสั้น (2551 – 2554)

• มุ่งเน้นส่งเสริมเทคโนโลยีพลังงานทดแทนที่ได้รับการยอมรับแล้ว (proven technologies) และมีศักยภาพแหล่งพลังงานทดแทนสูง ได้แก่ เชื้อเพลิงชีวภาพการผลิตไฟฟ้า และความร้อนจากชีวมวล ก๊าซชีวภาพ และNGV โดยใช้มาตรการสนับสนุนทางด้านการเงินเต็มรูปแบบ

ระยะกลาง (2555 – 2559)

• ส่งเสริมอุตสาหกรรมเทคโนโลยีพลังงานทดแทน และสนับสนุนพัฒนาต้นแบบเทคโนโลยีพลังงานทดแทนใหม่ๆ เช่น การผลิตเอทานอลและไบโอดีเซลจากสาหร่าย, การผลิตน้ำมันจากชีวมวล และเชื้อเพลิงไฮโดรเจน ให้มีความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์เพิ่มสูงขึ้น รวมถึงส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีใหม่ในการผลิตพลังงานเชื้อเพลิงชีวภาพ และพัฒนาต้นแบบ Green City และนำไปสู่การสร้างความเข้มแข็งให้กับการผลิตพลังงานทดแทนระดับชุมชน

ระยะยาว (2560 – 2565)

• ส่งเสริมเทคโนโลยีพลังงานทดแทนใหม่ๆ ที่มีความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์รวมถึงการขยายผล Green City และพลังงานชุมชน และสนับสนุนให้ประเทศไทยเป็นศูนย์ส่งออกเชื้อเพลิงชีวภาพ และการส่งออกเทคโนโลยีพลังงานทดแทนในภูมิภาคอาเซียน

โดยมีเป้าหมายการพัฒนาพลังงานทดแทน 19,799 ktoe หรือคิดเป็นร้อยละ 20.3 ของการใช้พลังงานทั้งหมด

ตารางเป้าหมายการสร้างพลังงานทดแทน

2.4 ผลประโยชน์ที่จะได้รับ

(1) ด้านเศรษฐกิจ

• ลดการนำเข้าพลังงานได้มากกว่า 460,000 ล้านบาท/ปี ในปี 2565

• ส่งเสริมให้เกิดการลงทุนในภาคเอกชนได้มากกว่า 382,240 ล้านบาท/ปี

• เกิดการจ้างงานในอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องมากกว่า 40,000 คน

• สร้างรายได้จากการซื้อขายคาร์บอนเครดิตได้มากกว่า 14,000 ล้านบาทต่อปี

• ลดการลงทุนของภาครัฐในการก่อสร้างโรงไฟฟ้าจากเชื้อเพลิงฟอสซิลมากกว่า 3,800 เมกะวัตต์ คิดเป็นมูลค่ามากกว่า 100,000 ล้านบาท

• สร้างรายได้กลับเข้าสู่ประเทศ โดยการพัฒนาประเทศสู่ศูนย์กลางการส่งออกเชื้อเพลิงชีวภาพ และเทคโนโลยีพลังงานทดแทน ได้แก่เซลล์แสงอาทิตย์ประสิทธิภาพสูง

เทคโนโลยีแก๊สซิฟิเคชั่น และระบบถังหมักก๊าซชีวภาพ ในภูมิภาคอาเซียน

(2) ด้านสังคม

• ลดผลกระทบอันเนื่องมาจากการอพยพแรงงานสู่เมือง โดยการสร้างงานในพื้นที่ชนบท

• เกษตรกรมีรายได้จากการขายพืชผลทางการเกษตรที่มากขึ้นอย่างต่อเนื่องและมั่นคง

• ยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในประเทศให้เข้าถึงพลังงานอย่างเท่าเทียมและทั่วถึง

(3) ด้านสิ่งแวดล้อม

• พัฒนาสู่สังคมการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ต่ำ (Low Carbon Society) ลดผลกระทบต่อภาวะโลกร้อน

 

……………………………………………………….

4. ระบบรถไฟฟ้าใต้ดิน

รถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล (รถไฟฟ้า MRT) มีเส้นทางการเดินรถรวมระยะทาง 20 กิโลเมตรเป็นโครงการใต้ดินตลอดสาย มีสถานีทั้งหมด 18 สถานี เริ่มต้นจากบริเวณหน้าสถานี รถไฟกรุงเทพ (หัวลำโพง) ไปทางทิศตะวันออกตามแนว ถนนพระราม ที่ 4 ผ่านสามย่าน สวนลุมพินี จนกระทั่งตัดกับ ถนนรัชดาภิเษก เลี้ยวซ้าย ไปทางทิศเหนือตามแนวถนนรัชดาภิเษก ผ่านหน้าศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ แยกอโศก แยกพระรามที่ 9 แยกห้วยขวาง แยกรัชดา – ลาดพร้าว เลี้ยวซ้ายไปตาม ถนนลาดพร้าว จนถึงปากทางห้าแยกลาดพร้าว เลี้ยวซ้ายเข้าถนนพหลโยธิน ผ่านหน้าสวนจตุจักร ตรงไปสิ้นสุดที่บริเวณ สถานีรถไฟบางซื่อ สถานีเป็นสถานีใต้ดินทั้งหมด 18 สถานี ระยะห่างระหว่างสถานี โดยเฉลี่ย 1 กม.

รูปภาพแผนที่รถไฟฟ้าใต้ดิน

5. แผนแม่บทระบบขนส่งมวลชนรางในเขตกรุงเทพฯ และปริมณฑล  พศ.2553-2572

5.1 โครงข่ายแผนแม่บทฯ พ.ศ.2553-2572

โครงข่ายเส้นทางตามแผนแม่บทระบบขนส่งมวลชนทางรางในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑลระยะ 20 ปี (พ.ศ. 2553- พ.ศ. 2572) มีจำนวนทั้งสิ้น 12 เส้นทาง ระยะทางรวม 508 กม. แบ่งเป็น

(1) โครงข่ายสายหลัก 8 เส้นทาง ประกอบด้วย

(1.1) โครงข่ายรถไฟฟ้าชานเมือง (Commuter Train, CT) จำนวน 2 เส้นทาง ร่วมกับระบบรถไฟฟ้าสายแอร์พอร์ตลิงค์ 1 เส้นทาง รวมระยะทาง 189 กม.

1.2) โครงข่ายรถไฟฟ้าขนส่งมวลชน (Mass Rapid Transit, MRT) จำนวน 5 เส้นทาง ระยะทาง 217 กม.

(2) โครงข่ายสายรอง 4 เส้นทาง ระยะทาง 102 กม.

รวม 12 เส้นทาง สรุปได้ ดังนี้

ตาราง12เส้นทางรถไฟฟ้า

5.2  แผนการดำเนินโครงการ

แบ่งกลุ่มแผนงานทั้งหมดเป็น 3 ระยะ ได้แก่

• แผนโครงข่ายเร่งรัดตามมติ ครม.

• แผนโครงข่ายเพิ่มเติมภายในปี พ.ศ. 2562 และ

• แผนโครงข่ายเพิ่มเติมภายในปี พ.ศ. 2572

 

(1)       แผนโครงข่ายเร่งรัดตามมติ ครม.

แผนโครงข่ายเร่งรัดตามมติ ครม. เมื่อวันที่ 7 พ.ย. 2549 เร่งรัด 5 สายทาง 7 โครงการ โดยมีการก่อสร้างเพิ่มเติมระยะทางรวม 145 กม. ประกอบด้วยโครงข่ายระบบรถไฟชานเมืองและระบบรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนสายหลัก เน้นการบริการให้เชื่อมต่อระหว่างพื้นที่อยู่อาศัยหนาแน่นปานกลางถึงหนาแน่นมากกับพื้นที่เขตเมืองซึ่งเป็นแหล่งธุรกิจและพานิชยกรรม เกือบทั้งหมดจะเป็นเส้นทางที่อยู่ระหว่างการก่อสร้างและเส้นทางที่มีความพร้อมในการดำเนินงาน โดยสามารถเปิดให้บริการได้ภายในปี พ.ศ. 2557- 2559 โดยจะมีระยะทางให้บริการรวม 236 กม. 145 สถานี ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 370 ตร.กม. บริเวณศูนย์กลางเมือง ให้บริการประชากรประมาณ 3.3 ล้านคน

รูปแสดงแผนโครงข่ายเร่งรัดตามมติ ครม. แล้วเสร็จภายในปี พ.ศ. 2559

(2) แผนโครงข่ายเพิ่มเติมภายในปี พ.ศ.2562

นอกจากโครงข่ายเร่งรัดตามมติ ครม. พ.ศ. 2549 แล้วยังมีเส้นทางที่มีความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจและมีความอยู่รอดทางด้านการเงิน ประกอบด้วยโครงข่ายระบบรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนสายหลักส่วนต่อขยายและเส้นทางใหม่ รวมทั้งระบบรถไฟฟ้าสายรอง โดยยังเน้นการเชื่อมโยงระหว่างพื้นที่ชุมชนที่มีความหนาแน่นเพียงพอ แหล่งธุรกิจและพาณิชยกรรมในเขตเมือง ซึ่งโครงการมีความพร้อมและสามารถเปิดให้บริการภายในปี พ.ศ.2562 ระยะทางรวม 154 กม. ภายในปี พ.ศ. 2562 กรุงเทพฯและปริมณฑลจะมีระบบรถไฟฟ้ารวมระยะทาง 390 กม. ครอบคลุมพื้นที่ให้บริการ 525 ตร.กม. ประชาชนในเขตให้บริการประมาณ 3.8 ล้านคน

รูปแสดงโครงข่ายเพิ่มเติมภายในปี พ.ศ. 2562

(3) แผนโครงข่ายเพิ่มเติมภายในปี พ.ศ. 2572

โครงข่ายเพิ่มเติมในระยะ 10 ปีถัดไป เส้นทางส่วนใหญ่จะเป็นเส้นทางส่วนต่อขยายของโครงข่ายหลักเดิมและเพิ่มเติมโครงข่ายรอง โดยเพิ่มส่วนต่อขยายเส้นทางรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนหลักไปยังศูนย์ชุมชนและศูนย์พานิชย กรรมย่อยตามผังเมืองรวม และต่อขยายและเพิ่มเส้นทางรถไฟฟ้าระบบรองสายใหม่เพื่อรองรับพื้นที่อยู่อาศัยหนาแน่นปานกลางเพื่อเพิ่มพื้นที่ให้บริการของระบบ ซึ่งโครงข่ายสามารถเปิดให้บริการภายในปี พ.ศ. 2572 มีระยะทางรวม 117.9 กม. ภายในปี พ.ศ. 2572 กรุงเทพฯ และปริมณฑลจะมีระบบรถไฟฟ้ารวมระยะทาง 508 กม.

รูปแสดงแผนโครงข่ายเพิ่มเติมภายในปี พ.ศ. 2572

*** อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ โครงการศึกษาปรับแผนแม่บทระบบขนส่งมวลชนทางรางในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล,  http://www.otp.go.th/Bkk_mrt/dataupdate/3.pdf ***

 

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

1. มูลนิธิโลกสีเขียว http://www.greenworld.or.th/greenworld/local/2023
2. บริษัท ระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพ, http://www.bts.co.th/corporate/th/02-structure01.aspx
3. บริษัท รถไฟฟ้ากรุงเทพ จำกัด (มหาชน), http://www.bangkokmetro.co.th/
4.  โครงการศึกษาปรับแผนแม่บทระบบขนส่งมวลชนทางรางในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล,  http://www.otp.go.th/Bkk_mrt/progress.php
5. European Environment Agency, http://knowledge.allianz.com/mobility/transportation_safety/?813/which-transport-methods-produce-most-emissions

 

 

วีดีทัศน์ที่น่าสนใจ

1. เลนจักรยานกับเมืองใหญ่ กทม.-ญี่ปุ่น, http://www.youtube.com/watch?v=3SWYgO0hOmY

2. สร้างกรุงเทพให้เป็นเมืองจักรยาน

ตอนที่ 1 http://www.youtube.com/watch?v=SeqU2dyjOSs

ตอนที่ 2 http://www.youtube.com/watch?v=M5zVlpAches

ตอนที่ 3 http://www.youtube.com/watch?v=ysi3BxIL-7U

ตอนที่ 4 http://www.youtube.com/watch?v=vpdluUk2flg

ตอนที่ 5 http://www.youtube.com/watch?v=MlT3AQE1AXI

ตอนที่ 6 http://www.youtube.com/watch?v=meym6Os0Nsk

 …………………………………………………………………….

1. การเดินทางช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้มากแค่ไหน?

หากพิจารณาปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั่วโลก  พบว่า  การปล่อยก๊าซเรือนกระจกในภาคขนส่ง มีมากว่า 23 เปอร์เซ็นต์ของทั่วโลก เรามาดูว่า การเดินทางและการขนส่งแบบไหนที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกมากที่สุดต่อคนต่อกิโลเมตร

รูปภาพเปรียบเทียบการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั่วโลก

จากภาพ จะพบว่า การเดินทางกลุ่มที่มีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูงที่สุด  คือ เครื่องบิน รถยนต์ และรถมอเตอร์ไซด์  ส่วนกลุ่มที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกน้อยกว่า คือ รถสาธารณะประเภทต่างๆ เช่น รถประจำทาง  รถไฟ และ การเดินทางทางเรือ  แต่หากมองกลับมาที่กรุงเทพมหานครและเมืองใหญ่ในประเทศไทย  จะพบว่า ระบบการขนส่งและการเดินทางจะเน้นการจราจรทางบกเป็นหลัก    โดยอัตราส่วนการใช้รถยนต์ส่วนบุคคลสูงถึงร้อยละ 53 และจำนวนรถยนต์ยังคงเพิ่มขึ้นอยู่ทุกปี     ซึ่งทำให้เกิดปัญหาด้านวิกฤติพลังงาน  ปัญหาสิ่งแวดล้อม และปัญหาสุขภาพของผู้สัญจรบนถนนตามมา   นอกจากนี้  รถยนต์ยังนับเป็นสาเหตุของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่ก่อให้เกิดภาวะโลกร้อนถึงกว่าร้อยละ 40 ของกรุงเทพฯ     การแก้ไขปัญหาจราจรเมืองใหญ่ควบคู่ไปกับการลดการใช้เชื้อเพลิงพลังงานจึงมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง  เช่น  การพัฒนาระบบขนส่งมวลชนขนาดใหญ่ อันได้แก่ รถไฟฟ้าบนดินและใต้ดิน  หรือรวมไปถึงการใช้จักรยาน

2. โครงการจักรยานกลางเมือง

ดำเนินการโดย มูลนิธิโลกสีเขียว ร่วมกับชมรมนักข่าวสิ่งแวดล้อมแห่งประเทศไทย และสมาคมจักรยานเพื่อสุขภาพไทย ด้วยการสนับสนุนจาก สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

2.1 ยุทธศาสตร์ของโครงการจักรยานคนเมือง

ยุทธศาสตร์ของโครงการมุ่งสร้างความตระหนักแก่ผู้คนในสังคม ให้เริ่มเห็นความสำคัญและความเป็นไปได้ของการใช้จักรยานในการสัญจร ทั้งในการเดินทางระยะใกล้ในเขตท้องถิ่น และในระยะไกลขึ้นระหว่างเขตต่างๆ ในเมือง โดยอาจใช้ควบคู่ไปกับระบบขนส่งมวลชน เพื่อปลดล็อคปัญหาจราจรติดขัดและปัญหาคุณภาพอากาศในเมือง โดยแบ่งออกเป็น 2 ยุทธวิธีดังนี้

รูปภาพประกอบผู้ใช้จักรยาน

(1)   จัดทำคู่มือแผนที่เส้นทางจักรยานกลางเมือง เป็นเครื่องมือสนับสนุนผู้สนใจใช้จักรยาน

คู่มือแผนที่ที่วางแผนจัดทำขึ้นนั้น เกิดจากการรวบรวมเส้นทางที่ผู้ใช้จักรยานในปัจจุบันเลือกใช้จริง  ซึ่งรวมถึงเส้นทางตามตรอก ซอก ซอย เส้นทางลัด เส้นทางจักรยานพิเศษที่ กทม.จัดทำไว้ และเส้นทางถนนสายหลักที่ผู้ใช้จักรยานในแต่ละท้องถิ่นนิยมใช้ในชีวิตประจำวันอยู่แล้ว และจะคัดเลือกเส้นทางที่มีศักยภาพและความพร้อมนำเสนอต่อ กทม.ให้พิจารณาปรับปรุงพัฒนาเป็นเส้นทางที่ใช้ได้ดียิ่งขึ้นต่อไป มีความสะดวกและความปลอดภัยมากขึ้นโดยใช้งบประมาณไม่สูงนัก

การส่งเสริมเส้นทางจักรยานโดยต่อยอดจากประสบการณ์ตรงของกลุ่มผู้ใช้จักรยานในปัจจุบันเช่นนี้เป็นรูปธรรมที่สามารถจัดทำได้เลย และมีประสิทธิภาพ เพราะไม่ได้มุ่งเน้นการก่อสร้าง หรือออกแบบเส้นทางจักรยานใหม่ ซึ่งต้องใช้งบประมาณจำนวนมาก และหลายครั้งประสบปัญหา ไม่ได้รับความนิยมจากกลุ่มผู้ใช้จักรยานเดิมเนื่องจากขาดกระบวนการการมีส่วนร่วมของผู้ใช้จักรยาน

(2)   รณรงค์การใช้ถนนร่วมกัน ระหว่างรถยนต์และจักรยาน 

รูปภาพสัญลักษณ์การใช้จักรยานบนถนน

เนื่องจากกรุงเทพฯ ยังมีทางเฉพาะจักรยานอยู่น้อย เป็นเหตุให้การใช้จักรยานสัญจรส่วนใหญ่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงการใช้ถนนร่วมกับรถยนต์ จึงจำเป็นต้องมีการรณรงค์ประชาสัมพันธ์ให้สังคมมีทัศนคติเชิงบวกต่อจักรยานควบคู่ไปกับการจัดทำแผนที่เส้นทางจักรยานเพื่อให้สังคมมองเห็นจักรยานเป็นทางเลือกที่สำคัญทางหนึ่งในการใช้สัญจรและรู้จักการแบ่งพื้นที่ใช้ถนนร่วมกับจักรยานอย่างปลอดภัยมากขึ้น  เมื่อจักรยานเริ่มถูกมองเป็นพาหนะในการเดินทางประจำวันไม่ใช่เพียงกิจกรรมนันทนาการยามว่างการสัญจรโดยจักรยานจึงจะสามารถยกระดับขึ้นมาเป็นวาระหนึ่งของนโยบายการพัฒนาเมืองอย่างจริงจังได้ต่อไป

ทั้ง 2 ยุทธวิธีเน้นความเป็นไปได้ มีประสิทธิภาพ และความต่อเนื่องในเชิงรูปธรรม โดยใช้ฐานจากข้อมูลผลการสำรวจและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการใช้จักรยานทั้งจากภาครัฐและภาคการศึกษา ตลอดจนประสบการณ์และบทเรียนจากประเทศอื่นๆ

2.2 ชีวิตของทางจักรยานในเมืองหลวง

ปัจจุบัน  กรุงเทพมหานครมีทางจักรยานที่สร้างเสร็จสมบูรณ์แล้วทั้งสิ้น 31 เส้นทาง รวมระยะทางกว่า 200 กิโลเมตร จากถนนในกรุงเทพฯ มีความยาวรวมกันราว 8,000 กิโลเมตร พื้นผิวถนนคิดเป็นร้อยละ 10 ของพื้นที่ทั้งหมด (1,568 ตารางกิโลเมตร)

รูปภาพเส้นทางการใช้จักรยานบนเมืองหลวง

ทางจักรยาน Bike lane ในกทม.นั้นมักถูกใช้ไปในทางที่ผิด อย่างการจอดรถกีดขวางทางจักรยาน การนำทางจักรยานมาวางแผงหาบเร่ รวมถึงการออกแบบทางจักรยานที่ไม่เหมาะสม อย่างทางจักรยานยกระดับบริเวณโรงงานยาสูบ – สวนลุมพินี ที่มีความลาดชันก่อให้เกิดอันตรายแก่ผู้ขับขี่จักรยานได้ ถ้าคนเมืองจะเริ่มใช้จักรยานเพื่อลดมลพิษ ช่วยลดปัญหาการจราจรติดขัด ทางจักรยานที่ถูกต้องและปลอดภัย ก็เป็นอีกหนึ่งปัจจัยหลักในการตัดสินใจ ขับขี่จักรยานของชาวกรุงเทพฯ

3. ระบบโครงสร้างทางวิ่งและสถานีรถไฟฟ้า BTS

ทางวิ่งปัจจุบัน

ปัจจุบัน เส้นทางเดินรถ ระบบรถไฟฟ้าบีทีเอส ประกอบด้วยสถานีทั้งหมด 31 สถานี รวม 2 เส้นทาง ดังนี้

(1)      สายสุขุมวิท (สายสีเขียวอ่อน) มีทั้งหมด 21 สถานี ได้แก่ หมอชิต  สะพานควาย อารีย์ สนามเป้า  อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ  พญาไท ราชเทวี  ชิดลม  เพลินจิต  นานา  อโศก  พร้อมพงษ์  ทองหล่อ  เอกมัย  พระโขนง  อ่อนนุช บางจาก ปุณณวิถี อุดมสุข บางนา แบริ่ง

(2)     สายสีลม (สายสีเขียวเข้ม) มีทั้งหมด 8 สถานี ได้แก่  สนามกีฬาแห่งชาติ  ราชดำริ  ศาลาแดง   ช่องนนทรี  สุรศักดิ์  สะพานตากสิน  กรุงธนบุรี  วงเวียนใหญ่ โดยทั้ง 2 สาย จะมีสถานีสยาม เป็นสถานีกลางในการเปลี่ยนขบวน

รูปภาพแผนที่รถไฟฟ้า BTS

 

……………………………………………………….

3. สรุปแนวทางจัดการทรัพยากรน้ำในพื้นที่ต้นน้ำ

ชุมชนพื้นที่ต้นน้ำ ดำเนินการฟื้นฟูและอนุรักษ์ป่าต้นน้ำ เพื่อแก้ปัญหาป่าต้นน้ำถูกทำลาย ไฟป่า และน้ำไม่เพียงพอทำการเกษตร โดยเยาวชนและชาวบ้านร่วมกันสร้างฝายชะลอความชุ่มชื้น สร้างแนวป้องกันไฟป่า ให้ความสำคัญเรื่องกระบวนการเรียนรู้โดยลงมือทำ แล้วเป็นแกนนำในการขยายแนวคิดการจัดการทรัพยากรน้ำไปสู่เครือข่ายลุ่มน้ำของชุมชน

แผนผังการฟื้นฟูพื้นที่ต้นน้ำ

ชุมชนมีแนวทางดำเนินงานสำหรับการจัดการป่าต้นน้ำ พอสรุปเป็นกระบวนการได้ดังต่อไปนี้

1)    เรียนรู้การอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าต้นน้ำตามแนวทางพระราชดำริ และนำความรู้มาปรับใช้ในการอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าต้นน้ำในชุมชน
2)    ปลูกจิตสำนึกให้ชุมชนเห็นความสำคัญของป่าต้นน้ำ สร้างเครือข่ายภายในชุมชน
3)    ชุมชนร่วมกันปลูกป่า และสามารถอาศัยอยู่ร่วมกับป่าได้ ทำให้ไม่ต้องย้ายออกจากเขตอุทยาน
4)    จัดตั้งหน่วยพิทักษ์ป่า คอยฟื้นฟูป่าต้นน้ำ ปลูกป่าทดแทน ดับไฟป่า และทำแนวกันไฟป่า
5)    ชุมชนร่วมกันสร้างฝายชะลอความชุ่มชื้น ทำให้ผืนป่าเกิดความชุ่มชื้น ระบบนิเวศกลับคืน
6)    กำหนดกฏระเบียบชุมชนในการเก็บของป่า และการนำของจากป่ามาใช้ประโยชน์ รวมทั้งมีกฏระเบียบร่วมกับอุทยานฯ ในการดูแลและรักษาป่า
7)    การดูแลสิ่งแวดล้อมเป็นหนึ่งในวิถีชีวิต เพื่อให้ปลายน้ำได้ใช้น้ำที่สะอาด มีคุณภาพดี รวมทั้ง ไม่มีการใช้สารเคมี และ ยาฆ่าหญ้า
8)    เป็นแหล่งเรียนรู้ ให้ความรู้กับเยาวชน และชุมชนที่สนใจทางด้านต่างๆ เช่น ป่าซับน้ำ การรักษาป่า กติกาในการดูแลป่า และการอยู่ร่วมกับป่า

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

การประกวดจัดการทรัพยากรน้ำชุมชนตามแนวพระราชดำริ,  http://www.haii.or.th/thailandwaterchallenge/

วีดีทัศน์ที่น่าสนใจ

สื่อเผยแพร่,การประกวดจัดการทรัพยากรน้ำชุมชนตามแนวพระราชดำริ, http://www.haii.or.th/thailandwaterchallenge/medias/vdoclip.html

……………………………………………………………..

2.1 สภาพปัญหาของชุมชน 

สภาพภูมิประเทศตำบลปะกาฮะรัง อำเภอเมือง จังหวัดปัตตานี เป็นที่ราบลุ่ม ในฤดูฝนจะประสบปัญหาอุทกภัย เกิดน้ำหลากเข้าท่วมพื้นที่นาเป็นประจำทุกปี   ไม่สามารถทำนาตามฤดูกาลได้ เกษตรกรจึงหันมาทำนาปรังในช่วงฤดูแล้งแทน   แต่ปริมาณน้ำก็ไม่เพียงพอ ผลผลิตทางการเกษตรตกต่ำ

2.2 การจัดการของชุมชน
เกษตรกรทำการปรับแผนการเพาะปลูก เปลี่ยนมาปลูกพันธุ์ข้าวเบาที่มีอายุการเก็บเกี่ยวสั้นและต้องการน้ำในช่วงสั้นๆ โดยใช้น้ำจากระบบชลประทาน ทำให้สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้เร็วขึ้น ภายใน 4 เดือน เป็นการลดความเสี่ยงจากการเกิดน้ำท่วม และยังทำให้ได้ผลผลิตดีขึ้นกว่าเดิม ปัจจุบันได้ผลผลิตข้าวมากกว่า 800 กิโลกรัมต่อไร่ ส่วนระยะเวลาที่เหลืออีก 8 เดือน ชุมชนบริหารจัดการน้ำจากระบบชลประทาน มาใช้ทำการเกษตรผสมผสาน ในพื้นที่ที่น้ำท่วมไม่ถึง

2.3 บริหารการใช้น้ำชลประทาน

รูปภาพบริหารการใช้น้ำชลประทาน

การจัดการทรัพยากรน้ำของชุมชนปะกาฮะรัง เป็นการบริหารจัดการน้ำจากระบบชลประทานโดยเกษตรกรมีส่วนร่วม กลุ่มบริหารการใช้น้ำชลประทานปะกาฮะรัง ซึ่งประกอบด้วยคณะกรรมการบริหารกลุ่มฯ และสมาชิกจำนวน 130 คน จาก 8 หมู่บ้าน ในตำบลปะกาฮะรัง จะร่วมกับเจ้าหน้าที่กรมชลประทานในการวางแผนการส่งน้ำให้กับสมาชิก ครอบคุลมพื้นที่ชลประทานกว่า 8,000 ไร่ ภายใต้การกำกับดูแลของฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่3 โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปัตตานี กรมชลประทาน

โดยการบริหารจัดการน้ำชลประทานของกลุ่มผู้ใช้น้ำปะกาฮะรัง จะแบ่งออกเป็น 3 ช่วง คือ ก่อนดำเนินการส่งน้ำ ระหว่างดำเนินการส่งน้ำ และหลังการส่งน้ำ

(1)     ก่อนดำเนินการส่งน้ำ นายตรวจนาจะจัดประชุมผู้ใช้น้ำเพื่อวางแผนการปลูกพืชให้เหมาะสมกับปริมาณน้ำที่มีอยู่ แล้วรวบรวมความต้องการใช้น้ำทั้งหมดไปใช้วางแผนการส่งน้ำร่วมกับเจ้าหน้าที่กรมชลประทาน เพื่อจัดรอบเวรการรับน้ำของผู้ใช้น้ำแต่ละราย

(2)    ระหว่างดำเนินการส่งน้ำ สมาชิกผู้ใช้น้ำจะต้องปฏิบัติตามระเบียบและกติกาการใช้น้ำที่ตกลงกันไว้ โดยนายตรวจนาจะคอยตรวจสอบและควบคุมให้ผู้ใช้น้ำใช้ตามรอบเวร

(3)    หลังการส่งน้ำ นายตรวจนาจะสอบถามความคิดเห็นสมาชิกผู้ใช้น้ำถึงปัญหาการส่งน้ำที่ผ่านมา และตรวจสอบว่าสมาชิกได้รับน้ำทั่วถึงทุกคนหรือไม่ แล้วรวบรวมปัญหาแจ้งให้คณะกรรมการกลุ่มรับทราบ เพื่อหาทางแก้ไขและปรับปรุงแผนการส่งน้ำ ไม่ให้เกิดปัญหาในการส่งน้ำครั้งต่อไป

2.4 ควบคุมการใช้น้ำให้สอดคล้องกับสถานการณ์น้ำ 

รูปภาพบริหารจัดการน้ำแปลงนา

กลุ่มผู้ใช้น้ำปะกาฮะรังจะมีการควบคุมปริมาณการใช้น้ำให้สอดคล้องกับสถานการณ์น้ำปัจจุบัน โดยนายตรวจนาเป็นผู้ควบคุมน้ำในระดับแปลงนา และคณะกรรมการเป็นผู้ควบคุมน้ำในระดับคลองซอย ในกรณีที่มีน้ำต้นทุนเพียงพอ ก็จะให้สมาชิกทุกคนรับน้ำเฉลี่ยพร้อมกัน แต่หากมีน้ำต้นทุนไม่เพียงพอก็จะจัดรอบเวรให้รับน้ำตามที่กำหนด

ภาพการบำรุงรักษาคูน้ำ

2.5 การบำรุงรักษาคูน้ำ 
ด้วยความตระหนักดีว่าคูส่งน้ำเป็นเส้นเลือดสำคัญที่หล่อเลี้ยงพื้นที่เพาะปลูกของชุมชน เป็นหน้าที่โดยตรงของผู้ใช้น้ำทุกคนที่จะต้องช่วยกันดูแลและบำรุงรักษา ตลอดจนป้องกันไม่ให้เกิดความเสียหาย กลุ่มผู้ใช้น้ำปะกาฮะรังจึงมีการเก็บค่าบริการจัดการน้ำจากสมาชิก ตามจำนวนพื้นที่ ในอัตรา ๕๓๐ บาท/ไร่/ปี โดยส่วนหนึ่งนำมาเป็นกองทุนในการบำรุงรักษาคูส่งน้ำ

โดยทุกปีสมาชิกจะร่วมกันบำรุงรักษาคูส่งน้ำ โดยการขุดลอกคูไส้ไก่อย่างน้อยปีละ ๑ ครั้ง ในช่วงก่อนทำนาปรังและก่อนปลูกพืชฤดูแล้ง รวมทั้งซ่อมแซมท่อส่งน้ำในคูน้ำที่ชำรุดให้มีสภาพที่แข็งแรงใช้งานได้ตลอดฤดูส่งน้ำ และซ่อมแซมอุดรูรั่วที่คันคูทันทีที่พบเห็น เพื่อไม่ให้ขยายกว้างออกไปจนเกิดความเสียหาย

2.5 การป้องกันภัยน้ำท่วม 
ชุมชนมีมาตรการในการป้องกันภัยที่จะเกิดขึ้นจากน้ำท่วม โดยประสานงานกับกรมชลประทานเพื่อขอข้อมูลและเตือนภัย มีการฝึกอบรมชาวบ้านและการฝึกซ้อมเพื่อบรรเทาภัยจากอุทกภัย ก่อนฤดูน้ำท่วมจะมีการจัดอบรมให้ความรู้แก่สมาชิกให้ตระหนักถึงภัยที่มากับอุทกภัย จัดตั้งระบบพื้นที่หลบภัย ฝึกซ้อมการอพยพหนีภัย รวมทั้งมีการติดตามข้อมูลปริมาณน้ำในเขื่อน ปริมาณฝน และแจ้งให้สมาชิกรับทราบ ตลอดจนการอบรมสมาชิก อพปร. เพื่อคอยช่วยเหลือผู้ประสบภัยจากน้ำท่วม

2.6 ดำเนินชีวิตแบบเศรษฐกิจพอเพียง 

รูปภาพประกอบการใช้น้ำแบบเศรษฐกิจพอเพียง

ผู้นำชุมชนปะกาฮะรัง ได้ปลูกฝังให้สมาชิกยึดถือแนวทางพระราชดำริในด้านการดำเนินชีวิตแบบเศรษฐกิจพอเพียง เน้นการปลูกข้าวโดยหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี ให้พอมีพอกินก่อน แล้วจึงปลูกพืชเสริม รวมทั้งไม่ปลูกพืชตามกระแสนิยม ลดการใช้ปุ๋ยเคมี หันมาใช้ปุ๋ยชีวภาพแทน โดยมีการทำปุ๋ยชีวภาพจากหอยเชอรี่ เนื่องจากหอยเชอรี่มีมาก ทุกปีชุมชนจะจัดกิจกรรมรับซื้อหอยเชอรี่ไปทำปุ๋ยหมักน้ำชีวภาพแจกให้สมาชิกฟรีไม่คิดค่าบริการ
นอกจากนี้ยังส่งเสริมการทำเกษตรผสมผสาน โดยใช้ระบบชลประทานทำไร่นาสวนผสม นอกจากปลูกข้าวแล้ว มีการปลูกอ้อย ปลูกข้าวโพด ปลูกผักสวนครัว เช่น พริก ถั่วฝักยาว มะเขือ และเลี้ยงปลาในกระชัง

……………………………………………………….

1. สรุปแนวทางจัดการทรัพยากรน้ำในพื้นที่น้ำแล้ง

ชุมชนในพื้นที่น้ำแล้ง ดำเนินการจัดการแหล่งน้ำและที่ดิน เพื่อแก้ปัญหาความแห้งแล้ง ดินเสื่อมคุณภาพ ขาดแหล่งน้ำ โดยเริ่มจาก ชาวบ้านทำการขุดสระเพื่อกักเก็บน้ำไว้ใช้เพื่อทำการเกษตรตลอดปีในพื้นที่ของตน โดยใช้ภูมิปัญญาชาวบ้านในการจัดการ ร่วมกับแนวทางพระราชดำริทฤษฎีใหม่ ปลูกหญ้าแฝก เศรษฐกิจพอเพียง และขยายผลจากผู้นำชุมชนไปสู่ชุมชน และขยายเครือข่ายการเรียนรู้สู่ชุมชนใกล้เคียง

ชุมชนพื้นที่น้ำแล้ง มีแนวทางดำเนินงานสำหรับการจัดการพื้นที่น้ำแล้ง แบ่งได้เป็น ๒ ประเภทหลัก มีกระบวนการดังต่อไปนี้

1.1 เริ่มจากตนเองแล้วขยายผลสู่ชุมชน

ภาพสรุปแนวทางจัดการทรัพยากรน้ำในพื้นที่น้ำแล้ง

(1) แหล่งน้ำของตนเอง เริ่มจากขุดสระน้ำ บริหารกักเก็บน้ำไว้ให้พอใช้สำหรับการเกษตรตลอดปี
(2) ใช้ภูมิปัญญาชาวบ้าน เพื่อบริหารจัดการดินและน้ำในพื้นที่ของตน
• แก้ปัญหาดินเสื่อมคุณภาพ และดินไม่กักเก็บน้ำ โดยการใช้ควายตีแปลง ให้เป็นปลักควาย ใช้มูลสัตว์ เป็นอินทรีย์วัตถุ ช่วยปรับสภาพดินให้อุ้มน้ำ และปรับสภาพน้ำ
• ขุดสระน้ำ 2 ระดับ โดยส่วนที่ตื้น ให้ปลาสามารถมาวางไข่ในน้ำตื้น เวลาน้ำหลาก  และ ใช้เป็นพื้นที่สำหรับปลูกพืชสวนครัวในเวลาน้ำแล้ง
• การทำการเกษตร สำหรับพื้นที่แล้งและต้องประหยัดน้ำ เพาะปลูกไม้สวนโดยนำพืชประเภทเดียวกัน 2 –3 ต้นปลูกรวมกอเดียวกัน มารวบกิ่งเป็นต้นเดียวกัน จะได้รากแข็งแรงมากพอที่จะหาน้ำให้เพียงพอ รวมทั้ง เพาะปลูกเห็ดต่างๆ ซึ่งต้องการน้ำน้อยกว่าพืชอื่น และได้เป็นรายได้ตลอดทั้งปี
(3) เปลี่ยนมาทำเกษตรผสมผสาน ตามแนวพระราชดำริทฤษฎีใหม่ และดำเนินชีวิตตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง
(4) ขยายผลสำเร็จของการบริหารจัดการน้ำ จากผู้นำชุมชนไปสู่ชุมชน และขยายเครือข่ายการเรียนรู้สู่ชุมชนใกล้เคียง เกิดเป็นศูนย์การเรียนรู้ของชุมชน

1.2 เริ่มจากชุมชนแล้วขยายผลไปยังชุมชนใกล้เคียง
            (1) ชุมชนหารือกันเรื่องปัญหาการขาดแคลนน้ำ ใช้ข้อมูลทางน้ำเดิมตามธรรมชาติจากผู้เฒ่าผู้แก่ แล้ว หาวิธีแก้ไข
(2) เกิดการบริหารจัดการน้ำในชุมชน เริ่มจากการขุดลอกขยายคลองธรรมชาติเดิม เพื่อดักน้ำหลากไหลลงทางน้ำไว้  นำน้ำหลากส่งมาตามแนวคลอง มากักเก็บไว้ตามสระน้ำแก้มลิง สำหรับใช้ในยามหน้าแล้งและช่วงฝนทิ้งช่วง
(3) ชุมชนนำน้ำที่ได้ ใช้ทำการเกษตรตามแนวพระราชดำริทฤษฎีใหม่
(4) ขยายผลสำเร็จของการบริหารจัดการน้ำ ไปยังชุมชนใกล้เคียง

รูปภาพปัญหาน้ำหลากเข้าชุมชน

ปัญหาน้ำท่วม น้ำหลาก มาจากสาเหตุต่างๆ มากมาย เช่น ปริมาณฝนที่ตกหนักถึงหนักมากติดต่อกันในช่วงฤดูฝน พื้นที่ไม่สามารถรับปริมาณน้ำที่ไหลสู่บริเวณนั้นได้เพียงพอ การขยายตัวอย่างขาดการวางแผนของชุมชนเมือง การตัดไม้ทำลายป่าทำให้เกิดการหลากของน้ำเร็วขึ้น การก่อสร้างถนนขวางทางน้ำหลากและมีการระบายน้ำไม่เพียงพอ การสูบน้ำบาดาลทำให้ดินทรุดตัว การเปลี่ยนแปลงสภาพพื้นที่แก้มลิงตามธรรมชาติไปทำประโยชน์อย่างอื่น เป็นต้น

การจัดการปัญหาน้ำท่วมน้ำหลากนั้น สิ่งที่สำคัญคือต้องรู้สาเหตุและความรุนแรงของปัญหา ต้องเข้าใจลักษณะของแหล่งน้ำ ลักษณะพื้นที่ ตลอดจนปริมาณน้ำที่ไหลบ่า ในบทนี้จะกล่าวถึงการจัดการน้ำในพื้นที่น้ำหลาก คือสภาพที่น้ำท่วมบริเวณใดบริเวณหนึ่งเกือบทุกๆ ปี ในฤดูน้ำหลาก เนื่องจาก แหล่งน้ำในบริเวณนั้นไม่สามารถรับปริมาณน้ำที่ไหลสู่บริเวณนั้นได้เพียงพอ พื้นที่บริเวณนี้มักจะเป็นที่ราบลุ่มใกล้ปากแม่น้ำ โดยมีตัวอย่างความสำเร็จของชุมชนปะกาฮะรัง อ.เมือง จ.ปัตตานี ซึ่งได้รับรางวัลที่สามจากการประกวดการจัดการทรัพยากรน้ำ ตามแนวพระราชดำริ ครั้งที่ 2 (พ.ศ.2551)  ซึ่งเป็นชุมชนที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ที่ประสบปัญหาน้ำหลากเป็นประจำทุกปี

ชุมชนปะกาฮะรัง อ.เมือง จ.ปัตตานี รางวัลที่สาม ประกวดการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชน ตามแนวพระราชดำริ ครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2551) 

……………………………………………………….